Geld stinkt niet, je ruikt je eigen hand

Metaal ruikt. Maar pas als je er met je vingers over wrijft. Hoe komt het dan dat bloed naar ijzer ruikt, ook al heb je het nog niet aangeraakt?

Wrijf een paar keer flink met je vingers over een stukje ijzer of koper en je ruikt meteen die gekke metaalachtige geur. Maar hoe kan dat eigenlijk? IJzer verdampt toch niet zo maar door de warmte van je hand? Hoe kun je het dan toch ruiken? Er moeten toch deeltjes die de metaalgeur hebben in je neus terechtkomen, anders zou je ze niet kunnen ruiken.

De waarheid is dat je geen metaaldeeltjes van munten of sleutels ruikt, maar je eigen handen! Dat ontdekte de Duitse wetenschapper Dietmar Glindemann acht jaar geleden.

Als je het metaal aanraakt, versnelt dat de afbraak van een vetlaagje op de huid. Daarbij ontstaan moleculen, scheikundigen noemen ze aldhyden en ketonen. Deze moleculen verdampen makkelijk en hebben die typische ijzergeur. Hoe zweteriger je handen, hoe makkelijker die geur ontstaat. Vocht, zout en zuur in het zweet laten de chemische reactie nog sneller verlopen. Raadsel opgelost, zou je denken.

Toch niet, want de volgende vraag duikt alweer op: hoe komt het dan dat bloed naar ijzer ruikt? Glindemann dacht dat het ijzer dat van nature in rode bloedcellen zit ook een reactie van het vetlaagje op de huid in gang kan zetten. Dat geeft dan weer diezelfde metaalgeur.

Maar nu heeft de Zweedse geurdeskundige Matthias Laska ontdekt dat bloed ook al van zichzelf een stof bevat die ijzerachtig ruikt. Het gaat om één stof met een wel heel ingewikkelde scheikundige naam: trans-4,5-epoxy-E-decenal. In proeven in de dierentuin bleken roofdieren als tijgers en wilde honden net zo sterk door deze geurstof te worden aangetrokken als door echt bloed.

Roofdieren zouden die ijzerachtige geur van bloed extra goed kunnen ruiken omdat zij zo hun prooien makkelijker kunnen vinden. En ook mensen kunnen deze stof al ruiken als er maar een heel klein beetje van in de lucht zit. Onze grote gevoeligheid voor de geur van bloed is dus eigenlijk de reden dat we muntgeld zo goed kunnen ruiken.