Als dit niet lukt, verliest de G20 aan relevantie

Achtergrond G20

Leiders van de twintig grootste economieën willen belastingontduiking aanpakken

De Australische minister van Financiën Joe Hockey heeft de G20-top alvast op scherp gezet. Voor aanvang van het jaarlijkse overleg van de regeringsleiders van twintig grootste economieën ter wereld, dit weekeinde in de Australische stad Brisbane, noemde Hockey multinationals die belasting ontwijken keihard „dieven”.

„Het is ontzettend belangrijk voor de wereld dat bedrijven belasting betalen over hun winst. Het is diefstal als iemand geen belasting betaalt in het land waar dat wel zou moeten”, zei Hockey op een bijeenkomst met journalisten. Daarna keek hij even trots om zich heen.

De aanpak van belastingontwijking door multinationals is een van de belangrijkste thema’ van de G20. De praktijken van multinationals als Apple, Google en Ikea liggen wereldwijd onder vuur. De bedrijven maken handig gebruik van mazen in internationale belastingverdragen. Die zijn bedoeld om te voorkomen dat bedrijven die in meerdere landen actief zijn dubbele belastingen moeten betalen, maar worden door honderden bedrijven misbruikt om juist zo min mogelijk belasting te betalen.

Met ingewikkelde constructies sluizen veel multinationals de winsten die ze in het ene land behalen naar brievenbusfirma’s op exotische locaties als de Kaaimaneilanden en Bermuda, maar ook naar landen met een voor multinationals ‘vriendelijk belastingklimaat’ als Luxemburg, de Verenigde Staten, Nederland en Ierland. Doordat handige accountants en fiscalisten de winsten in het ene land omkatten tot bijvoorbeeld aflossingen op een lening van het ene dochterbedrijf aan het andere hoeft er in het land waar het geld wordt geparkeerd niet of nauwelijks belasting te worden betaald.

Non-gouvernementele organisaties als Transparency International en Oxfam/Novib protesteren al jaren tegen de fiscale sluiproutes van multinationals. Ook tijdens een demonstratie in Brisbane wordt er aandacht voor gevraagd. Voorzitter John Beckett van de Australische actiegroep Micah zei vrijdag tegen de verzamelde pers dat multinationals jaarlijks voor minstens 160 miljard dollar uit ontwikkelingslanden wegsluizen. „Dat is geld dat gebruikt zou moeten worden voor onderwijs en gezondheidszorg”, zegt Beckett. Hij heeft met zijn mededemonstranten tussen de wolkenkrabbers in het centrum van Brisbane een klein ‘belastingparadijs’ gebouwd, waar ze in strandstoelen grote glazen vruchtensap met een rietje drinken.

Starbucks

Nadat in 2012 grote ophef in het Verenigd Koninkrijk ontstond toen bekend werd dat koffieketen Starbucks nauwelijks belasting betaalde over zijn miljoenenwinsten, kwam belastingontwijking ook op de politieke agenda. Gisteren concludeerde de Europese Commissie dat fiscale afspraken tussen Nederland en Starbucks neerkomen op staatssteun. Brussel heeft ook Apple en Fiat in het vizier. En de ‘Lux Leaks’, de gelekte documenten waaruit recentelijk bleek dat Luxemburg honderden grote bedrijven en rijke particulieren helpt zo min mogelijk belasting te betalen, hebben de druk op de G20 en nationale regeringen opgevoerd. „De mazen in het internationale belastingstelsel moeten worden gedicht”, zegt voorzitter Tim Costello van de overkoepelende organisatie van Australische ngo’s bijvoorbeeld. „Anders zal de G20 steeds irrelevanter worden gevonden.”

In het conferentiecentrum waar de wereldleiders elkaar dit weekeinde ontmoeten, wordt een aantal voorstellen besproken waarmee belastingontwijking kan worden bestreden. De voorstellen maken deel uit van een actieplan van de Oeso, de organisatie van geïndustrialiseerde landen. In de afgelopen maanden zijn er op bijeenkomsten van ambtenaren en ministers uit de G20-landen al akkoorden bereikt over een deel van dit actieplan. Zo is onder meer afgesproken dat multinationals hun winstcijfers per land bekend moeten maken, dat belastinggegevens voortaan automatisch worden uitgewisseld en dat belastingafspraken met individuele bedrijven ook aan andere landen bekend moeten worden gemaakt. In Brisbane gaat het erom dat de afspraken politieke steun krijgen van de regeringsleiders, en dat er concrete afspraken worden gemaakt om de Oeso-voorstellen om te zetten in wetgeving.

De Australische regering, die tot eind dit jaar voorzitter is van de G20, lijkt er veel aan gelegen om zondag een succes te kunnen melden. Na onthullingen en maatschappelijke ophef over de fiscale vluchtroutes van onder meer Ikea Australië wordt een parlementair onderzoek begonnen. „Deze bedrijven stelen van ons en van onze gemeenschap”, zei minister Hockey ook. „De enige manier om dat aan te pakken is wereldwijde actie.”