Securitate-types in verkiezingstrijd

Corruptie en machtspolitiek zijn 25 jaar na de dood van dictator Ceaucesçu nog volop aanwezig.

Een ouder echtpaar zit vóór het met campagneposters beplakte hek van hun huis in het stadje Floroaica. Zondag is de tweede ronde van de presidentsverkiezingen in Roemenië. Foto AFP

Het is een gewone werkdag, maar de bioscoopzaal in Boekarest waar Cristian getoond wordt, barst uit zijn voegen. De film over een openbare aanklager die de macht van de sociaal-democratische regeringspartij PSD tartte en in 2002 in onduidelijke omstandigheden uit zijn raam te pletter stortte, is nog niet af, zegt regisseur Tudor Giurgiu. Hij had haast hem aan een publiek te tonen vóór de tweede ronde van de presidentsverkiezingen zondag. Die dreigen de duistere wereld van samenspanningen en machtspolitiek uit zijn film te bestendigen, zegt Giurgiu.

„Ik wou tonen hoe Roemenië toen nog altijd gerund werd door Securitate-types” zegt hij, verwijzend naar de inlichtingendienst van communistisch dictator Nicolae Ceaucesçu. Na 1989 verwierven veel voormalige Securitate-agenten belangrijke posities binnen de nieuwe elite, die vaak vooral uitblonk in corruptie en gekonkel. „Sinds 2002 is weinig veranderd, behalve dat de justitie onafhankelijker geworden is.” Net die onafhankelijkheid is nu in gevaar volgens Giurgiu en de talrijke andere critici van de huidige PSD-premier Victor Ponta (42). Die staat in alle peilingen voor op tegenstander Klaus Iohannis, de liberale burgemeester van provinciestad Sibiu.

„Ponta zet Roemenië 25 jaar terug in de tijd”, zegt Monica Macovei, oud-minister van Justitie en (verliezend) kandidaat in de eerste ronde. Zij verwierf bekendheid met het doorvoeren van juridische hervormingen om belangenvermenging en corruptie aan banden te leggen. Geen makkelijke klus in een land waar mediabelangen, zakenimperia, politieke macht en invloed binnen de inlichtingendiensten openlijk verstrengeld zijn.

In haar lege campagnehoofdkwartier noemt Macovei de politici die aangepakt werden door anti-corruptieagentschap DNA. Veel politieke baronnen, met name uit de PSD, werden gearresteerd of onder verdenking gesteld van corruptie. Ponta’s mentor, oud-premier Adrian Nastase, werd in 2012 veroordeeld voor corruptie. „Zelfs zijn campagnechef staat voor de rechter in een zaak van kiesfraude uit 2012”, lacht ze bitter. Haar erfenis wordt bedreigd, denkt ze, als de PSD zowel de regering als de president levert – die laatste kan topmagistraten benoemen.

Vlak voor de verkiezingen keurde het parlement een noodwet goed die plaatselijke politici toeliet van kamp te wisselen zonder hun ambt te verliezen. Velen liepen over naar de PSD, gelokt door extra budgetten uit de overheidskas, zegt Alina Mungiu-Pippidi, een Roemeense hoogleraar democratiestudies in Berlijn. „Dat die mensen kiezen voor een premier die dit allemaal overziet, toont dat de helft van het land modern en Europees is en je in de andere helft stemmen kan kopen.”

De eerste verkiezingsdag, op 2 november, werd ontsierd door taferelen van woedende Roemenen voor buitenlandse stembureaus die na uren in de rij te hebben gestaan niet meer mochten stemmen omdat het bureau dicht ging. Velen dachten dat de regering hen niet wilde laten stemmen omdat de diaspora veelal voor de oppositie is. Uit protest gingen in verschillende steden duizenden betogers de straat op.

Op een overdekte markt in arbeiderswijk Berceni is kledingverkoopster Mihaila Cernat (63) argwanend over de protesten. „Ik denk dat ze in scène zijn gezet.” Over de kandidaten: „Ik hou niet echt van Ponta, maar wantrouw Iohannis.” Ook diens liberale partij heeft te kampen met corruptieschandalen. Hijzelf lag onder vuur wegens zijn zes huizen. En de boodschap van efficiëntie die de gezapig pratende vijftiger brengt, legt het bij minder welgestelde kiezers af tegen de beloftes van de PSD over belastingverlagingen en hogere pensioenen.

De tv-zenders, veelal op hand van de regering, praten veel over zijn kinderloosheid en etnische achtergrond. Iohannis is etnisch Duitser en lutheraan, een punt dat Ponta indirect benadrukt door te verwijzen naar zijn eigen Roemeense en orthodoxe achtergrond. „We moeten die Duitser niet”, zegt een man in het voorbijgaan. Radila, één van de verkoopsters, vult hem aan: „Wij zijn orthodox, dus we stemmen voor de orthodoxen. Dat is toch normaal.”