Philae staat scheef en zonder anker op 67P

Philae kwam schuin tot stilstand op komeet 67P. De zonnepanelen van de sonde vangen nu te weinig zonlicht op.

Panoramafoto van de omgeving rond Philae (die in zwarte centrum staat). De lander staat waarschijnlijk scheef en onder een klif (linksboven). Eén camera kijkt de zwarte hemel in (rechtsboven). Foto ESA/Rosetta/Philae/CIVA

Kometenlander Philae is op ongeveer een kilometer van de beoogde landingsplek op komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko terechtgekomen. Dat hebben wetenschappers van het Europese ruimteagentschap ESA donderdagmiddag tijdens een persbijeenkomst in Darmstadt bekendgemaakt. Eén kilometer lijkt weinig, maar komt overeen met ongeveer een kwart van de lengte van de komeet.

Ironisch genoeg was de eerste touchdown van Philae vrijwel precies in de roos: in het hart van het vlakke gebied dat Agilkia wordt genoemd. Maar de verankering van de landingsmodule mislukte: zowel de stuwraket bovenop het toestel als de harpoenen die zich in de komeet moesten boren, weigerden dienst. Hierdoor kaatste de sonde terug tot een hoogte van ongeveer een kilometer.

Twee uur later kwam de sonde, na nog een tweede veel kleiner sprongetje te hebben gemaakt, een heel eind verderop tot stilstand. Maar wáár precies is nog steeds onduidelijk. Waarschijnlijk is hij terechtgekomen in een ander gebied dat vooraf voor de landing in aanmerking kwam: gebied ‘B’. Dat volgt uit metingen van het radarinstrument van moedersonde Rosetta, dat nog steeds in een baan rond de komeet draait.

Dat radarinstrument, CONSERT geheten, zendt radiogolven naar de komeet, die dwars door het kleine hemellichaam heen gaan, door Philae worden opgevangen en weer worden teruggezonden naar Rosetta. Door op verschillende momenten te kijken uit welke richting die retoursignalen komen, is de globale positie van Philae met behulp van een driehoeksmeting gereconstrueerd. Onderzoekers proberen nu de exacte landingsplek te achterhalen, met behulp van beelden die door Rosetta worden gemaakt.

Onzeker is ook hóe Philae erbij staat. De panoramafoto’s die de lander kort na aankomst heeft gemaakt, lijken erop te wijzen dat hij op z’n kant ligt, met één van zijn drie poten omhoog wijzend. Op de zes opnamen die het panorama vormen is namelijk geen horizon te bekennen. Wel is op één ervan de donkere hemel boven de sonde te zien.

Het nare van dit alles is dat de zonnepanelen van Philae maar weinig zonlicht opvangen. Hierdoor is er straks vier keer zo weinig stroom beschikbaar als waarop was gehoopt. Dat laatste heeft grote gevolgen voor het verdere verloop van de missie. De vooraf opgeladen accu’s van Philae raken op zaterdag leeg. Daarna komt het onderzoek op een laag pitje te staan, tenzij de sonde zich nog in een iets andere stand laat manoeuvreren.

De ontstane situatie heeft ertoe geleid dat ESA het geplande meetprogramma heeft moeten aanpassen. Veel metingen zullen gewoon doorgang kunnen vinden, maar andere – zoals de temperatuurmetingen die met sensoren in de harpoenpunten zouden worden gedaan – zijn inmiddels geschrapt.

Of de uitgestelde boring in het oppervlak van de komeet, die eigenlijk voor donderdag op het programma stond, alsnog kan plaatsvinden wordt op dit moment nog onderzocht. De ESA-wetenschappers vrezen dat een boorpoging ertoe zal leiden dat Philae kantelt of zichzelf zelfs van het komeetoppervlak duwt, omdat de sonde niet verankerd is en schuin staat.

Áls de boring, die tot doel heeft om organische moleculen in het materiaal van komeet ‘67P’ op te sporen, nog doorgaat, zal dit tegen het eind van de 60-uur durende ‘nominale’ onderzoeksmissie zijn. Wordt het afstel, dan is dat een grote tegenvaller: tijdens de persconferentie betitelde Jean-Pierre Bibring, hoofdwetenschapper bij de landingsmissie, de boormonsters als ‘cruciaal voor het wetenschappelijke doel van de missie’.

Maar er is ook goed nieuws: de radioverbinding tussen Philae en Rosetta is stabiel. Alle meetgegevens die momenteel worden verzameld, worden dus volgens plan overgezonden naar de aarde. En de ongeplande stuiteractie van de kometensonde heeft zelfs nog een ontdekking opgeleverd: het terrein van landingsplek Agilkia, dat er zacht en stoffig uitziet, is veel harder dan het lijkt.