Leuk en gezellig

De bel ging. Voor de deur stonden twee kinderen, lampionnetjes in de hand. Ze zongen. Ik schrok omdat ik niets in huis had – zelfs geen verantwoorde mandarijn – en wachtte ongemakkelijk tot het liedje klaar was.

„Geeft niets”, zei de langste van de twee. „Het was toch leuk om te zingen.”

Op zich was het fijn dat ze niet teleurgesteld of verwend reageerden, maar toen ik daarna op de fiets zat naar de andere kant van Amsterdam en allerlei zingende kinderen passeerde, vroeg ik me af: wat staat er hier nu eigenlijk op het spel? Niemand die een goedheiligman eert. De lichtjes en kaarsen zijn voor de gezelligheid, niet om geesten te verjagen. De vormpjes en patronen in de zelfgeknutselde lampionnen zijn naar de smaak van het kind geknipt, ze betekenen of communiceren niets (bijvoorbeeld bij welk stadsdeel of welke familie je hoort).

Met Halloween was er een optocht in Amsterdam: een uitbundig zooitje vrolijke skeletten en zombies. Na afloop, laat, liep ik over de Vijzelstraat. Een man fietste met zijn one-night-geliefde achterop. Een auto stopte plots, de fietser knalde bijna tegen de bumper. Hij begon keihard te schelden. De chauffeur kwam dreigend uit de auto. De fietser was geschminkt, de chauffeur droeg een pruik. Er werd net niet gevochten, maar het feest was voorbij. Gezelligheid kent zijn plek en tijd. Net als je vijanden voor het leven kunt maken door een bepaald voetbalshirt te dragen.

Niet alles is liefde, maar alles is entertainment. Dit land gelooft heilig in leuk en gezellig. Hoewel ideologisch leeg, is dat niet direct een probleem. Alleen vindt niet iedereen hetzelfde leuk. Daarom dragen sommige Zwarte Pieten bij de intocht dit weekend een wapen. Omdat ze onopvallend moeten surveilleren, worden ze ‘als normaal’ geschminkt. Onder het dwingend mandaat van gezelligheid is ons historisch bewustzijn als de camera op een feestje: alleen de gezellige momenten worden vastgelegd.

Voorvechters van het ‘zwarte’ voor Piet vinden dat een ‘onschuldig kinderfeest’ wordt verpest, omdat er over racistische stereotypen en discriminatie wordt gesproken. Woensdag oordeelde de Raad van State dat de burgemeester zich niet mag bemoeien met de inhoud van de Sint-intocht. De Raad verwees de discussie over Zwarte Piet „terug naar de samenleving”. De Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan liet duidelijk horen dat hij deel uitmaakt van die samenleving. „En zullen we het nu weer een beetje gezellig maken?”, vroeg hij.

Ik pleit niet voor rakere communicatie middels een vechtpartij of een betekenis-revolutie middels de terugkeer van een Heilige. Maar de verkrampte kaken van een gedwongen lach kunnen leiden tot een ongemakkelijke grimas. Zie de oor-tot-oor lippen van Zwarte Piet. Of, voor de comic-fans, de uitgescheurde grijns van The Joker.

Misschien moet een feest niet zo onschuldig willen zijn. Juist fantasie moet ergens over mogen gaan. Simone van Saarloos