Klimaat pakt ons allemaal en de armen het hardst

Negeer wetenschappelijke consensus niet, betogen Pieter Pauw en Frank Biermann.

Die miljarden voor CO2-reductie kunnen beter in waterkeringen en ziektepreventie gestopt worden. Daar red je pas echt levens mee, betoogde filosoof Sebastien Valkenberg in NRC van 6 november. Hij shopt selectief en praat de critici Richard Tol en Bjørn Lomborg na. Bovendien negeert hij wetenschappelijke consensus, zoals uitgedragen door het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). Dat publiceerde het afgelopen jaar vier rapporten van honderden pagina’s dik, geschreven door 2000 klimaatonderzoekers.

En passant vraagt Valkenberg nog of de invloed van de zon misschien groter is dan gedacht. Het antwoord gaf het IPCC al: zon en vulkanische activiteit samen hebben de wereld minder dan 0,1 °C opgewarmd sinds 1951.

Valkenberg schrijft ook dat de wereldwijde temperatuur al achttien jaar niet stijgt. Hier haalt hij geen klimatoloog aan, maar een econoom (Tol). Die ‘achttien’ jaar zijn er eigenlijk zestien: 1998 is het warmste jaar ooit gemeten. Echter 2014 is hard op weg om een warmterecord te vestigen. De opwarming van de aardoppervlakte lijkt inderdaad iets gepauzeerd, maar wetenschappers verklaren dit met versterkte opwarming van de oceanen.

Valkenbergs kernboodschap (liever investeren in aanpassingen) is niet klimatologisch, maar politiek. Hij hekelt de kosten voor hernieuwbare energie, maar meldt niet dat er veel meer geld uit de Nederlandse schatkist naar fossiele brandstoffen gaat. In 2010 volgens CE Delft en Ecofys 5,6 miljard, terwijl er ‘maar’ 1,5 miljard naar hernieuwbare energie ging. Daarnaast kun je geld verdienen met het voorkomen van klimaatverandering: woningisolatie, LED, afvalrecycling en elektrische auto’s. Die vereisen investeringen, maar worden allemaal terugverdieners. Dankzij klimaatbeleid en nieuwe technologie zijn de broeikasgasemissies van de EU sinds 1990 met bijna 20 procent gedaald, terwijl de economie met 48 procent groeide. Ook lokaal is veel mogelijk: de Zweedse stad Kristianstad is voor warmte grotendeels onafhankelijk van fossiele brandstoffen.

Van een filosoof verwacht je dat hij ethische kwesties niet uit de weg gaat. Toch vergeet Valkenberg dat klimaatverandering vooral door rijkere landen veroorzaakt wordt, terwijl arme landen de grootste effecten ondervinden. Hoe minder mitigatie (maatregelen tegen uitstoot broeikasgassen), hoe groter het probleem voor deze arme landen. Het is ethisch onverantwoord om schuld af te schuiven en er dan vanuit te gaan dat Bangladesh zich wel redt met een deltaplan.

Wat adaptatie betreft: het IPCC concludeerde dat het uitblijven van aanvullende mitigatie waarschijnlijk wereldwijd zware, onomkeerbare gevolgen heeft – zelfs als er ‘aangepast’ wordt. Er zitten dus grenzen aan aanpassing en die zullen ontwikkelingslanden sneller ervaren als rijke landen. Daarom hebben ontwikkelingslanden op de laatste klimaattop over ‘Loss and Damage’ onderhandelt. Denk aan eilanden die voorgoed verdwijnen onder de zeespiegel. Ook in Nederland zijn de opties voor aanpassing overigens beperkt.

Wij zouden kunnen concluderen: schoenmaker, blijf bij je leest. Maar Sebastien Valkenberg staat helaas niet alleen. De Nederlandse teneur: miljarden investeren in deltaplannen, maar energievoorziening duurzaam maken (en onafhankelijk van Poetins en Gaddafi’s), dat kost al gauw te veel. Tijd dat onze overheid eens inziet dat dit geen goede strategie is voor een land wiens gas bijna op is en wiens economische zwaartepunt diep onder de zeespiegel ligt.