Klijnsma: taaleis in bijstand is niet streng en niet duur

De omstreden ‘taaleis’ voor bijstandsgerechtigden komt er. Maar wordt die wet streng (VVD) of juist niet (PvdA)?

In een debat van anderhalf uur zei staatssecretaris Jetta Klijnsma (Sociale Zaken, PvdA) het bijna dertig keer: de Wet taaleis in de bijstand vraagt van bijstandsgerechtigden alleen maar dat ze „hun best doen” om Nederlands te leren. Wie echt niet wil, wordt gekort op de bijstand of raakt de uitkering kwijt. En als je wel wilt, maar het lukt niet? Geen punt, volgens Klijnsma. „Er zijn nu eenmaal mensen die het nooit onder de knie krijgen.”

Voor die ‘niet-strenge’ wet krijgt Klijnsma, bleek afgelopen nacht, in de Tweede Kamer steun van PVV, CDA en SGP. D66, ChristenUnie, GroenLinks en SP zijn er fel tegen. Ze vinden de eis overbodig, omdat in de Bijstandswet al staat dat je alles moet doen om aan werk te komen – Nederlands leren kan erbij horen.

En ze waren geschrokken van de heftige reacties van de gemeenten, die de wet moeten uitvoeren: de gemeenten vinden de taaleis te duur, en niet efficiënt. Ook zijn ze geïrriteerd omdat Klijnsma niet met hen had overlegd.

Volgens de staatssecretaris was over eerdere versies van de wet wél met de gemeenten gepraat. Hun boze brief was ook wel erg laat gekomen, vond ze – pas begin deze week. En duur? „Er zijn heel veel gratis cursussen te vinden”, zei Klijnsma, „en je kunt denken aan zelfstudie.”

Gemeenten kunnen bijstandsgerechtigden ook doorverwijzen naar ‘taalmaatjes’: vrijwilligers die mensen helpen om Nederlands te leren.

Tekst afzwakken

Het kabinet heeft een „voorzichtige” berekening gemaakt, zei ze ook: als er bijstandsgerechtigden zijn die door de taaleis eerder werk vinden, kan dat zo’n 5 miljoen euro per jaar schelen aan uitkeringen. Maar Rutte II gaat er ook van uit dat er extra kosten zijn in de uitvoering, dus krijgen gemeenten er 5 miljoen euro per jaar bij. Kamerlid Steven Van Weyenberg (D66) deed in een wanhopig gebaar zijn armen omhoog toen hij dat hoorde: wat had het dan voor nut?

De taaleis is een idee van het kabinet-Rutte I, vooral omdat gedoogpartner PVV dat toen zo graag wilde. In het regeerakkoord van Rutte II, met de PvdA erbij, stond de eis nog bijna net zo hard geformuleerd: geen Nederlands, geen bijstand. Het lukte de PvdA om de tekst af te zwakken: wie „onverwijtbaar” de toets niet haalt, krijgt geen straf.

In het eerste deel van het debat, afgelopen dinsdag, had VVD-Kamerlid Malik Azmani de taaleis een „bij uitstek liberaal wetsvoorstel” genoemd. Voor zijn partij ligt de nadruk op het resultaat: de taal beheersen. Klijnsma ging er niet in mee. Het ‘liberale’ wetsvoorstel is géén resultaatsverplichting. „Het gaat alleen om de inspanning.”