Is er toch een smoking gun?

FIFA en corruptie

De FIFA zelf meldde gisteren dat de toewijzing van de WK’s in 2018 en 2022 goed is verlopen. Maar de hoofdonderzoeker zegt juist dat de FIFA veel achterhoudt.

Beeld Getty/Thinkstock/Bewerking NRC

Rusland en Qatar hebben binnen de regels van de FIFA geopereerd bij de strijd om de organisatie van de wereldkampioenschappen voetbal van respectievelijk 2018 en 2022, zo bleek gisterochtend.

Niet dat er niets fout gegaan is, maar echt erg vindt de FIFA het allemaal niet. Er is geen bewijs gevonden voor corruptie, dan wel geen relatie gevonden tussen de toewijzingsprocedure en reeds aangetoonde corruptie. Hoogstens „potentieel problematisch handelen van individuen”. De omstandigheden rond de toewijzing van de WK’s hebben „al met al” de integriteit van het bidproces „niet gecompromitteerd”, zo schreef de Duitse rechter Hans-Joachim Eckert, voorzitter van de juridische tak van FIFA’s ethische commissie.

Met de publicatie van het langverwachte en direct omstreden document van veertig pagina’s, dat Eckert de afgelopen weken opstelde op basis van een geheim onderzoeksrapport, kwam een einde aan de hoop van veel mensen (en sommige voetbalbonden) dat de FIFA het WK van Rusland en/of Qatar zou afnemen. Jammer, critici, maar dit is hoe de wereldvoetbalbond het ziet en daar moeten we het mee doen. „De FIFA kijkt uit naar de voortzetting van de voorbereidingen voor Rusland 2018 en Qatar 2022, die reeds onderweg zijn”, aldus de FIFA.

Einde verhaal? Toch niet. Voor zover de conclusies van de ethische commissie van de FIFA al onbevredigend waren wegens de geringe consequenties, barstte de kritiek op Eckert en zijn document gisteren in volle hevigheid los toen onderzoeker Michael Garcia, voorzitter van de onderzoekstak van de ethische commissie, zich in een summier interview bij de BBC publiekelijk tegen de conclusies keerde.

De samenvatting van Eckert staat „vol met incomplete en foutieve weergaves”, aldus Garcia, voormalig openbaar aanklager in New York. Geen correcte weergave dus van waar hij de afgelopen elf maanden allemaal op stuitte met zijn Zwitserse onderzoekscollega Cornel Borbely. Al zei hij niet waar hij iets mist, of wat, want hij is gebonden aan de FIFA-statuten die openbaarmaking van zijn 350-pagina’s tellende rapport verbieden. Garcia kondigde aan naar de beroepscommissie van de FIFA te stappen.

1Wat is er precies aan de hand?

Op 2 december 2010 werden de WK’s voetbal van 2018 en 2022 toegewezen in stemprocedures waarin per ronde steeds één van de concurrerende kandidaten afviel. Vier kandidaten voor 2018, vijf voor 2022. Stemgerechtigd waren de leden van het uitvoerend comité van de FIFA, zeg maar het dagelijks bestuur dat normaal 24-koppig is maar destijds teruggebracht was tot 22 mannen. Dat omdat twee leden geschorst waren nadat ze zich bij een undercoveractie van de Engelse krant The Sunday Times vatbaar hadden getoond voor steekpenningen.

Sinds de stemming, maar ook daarvoor al dus, gonsde het van de geruchten over omkoping en die zijn onderbouwd door journalistiek (undercover)onderzoek in de loop der jaren. Kritiek is er ook op het probleem van de midzomerse hitte in Qatar en vermeende uitbuiting en onmenselijke behandeling van gastarbeiders.

Het onderzoek van de ethische commissie had in ieder geval de zweem van corruptie moeten wegnemen, al was er amper fiducie dat de FIFA de uiterste consequentie zou aandurven: de bidprocedure overnieuw doen. Na Garcia’s bewering dat zelfs het document van Eckert niet deugt, is de geur van corruptie en belangenverstrengeling alleen maar versterkt rond de toewijzing van de WK’s van 2018 en 2022. Niettemin beschouwt de FIFA het document van Eckert als „afsluiting”.

2 Wat mist Garcia dan in het document van Eckert?

Dat is de million dollar question. Uit de felheid waarmee Garcia publiekelijk ten aanval trekt tegen de conclusies blijkt wel dat het verschil van inzicht om meer gaat dan een voetnoot of bijzin. De hamvraag is of zijn frustratie betekent dat er wellicht wél voldoende bewijs is om de toewijzingsprocedure overnieuw te doen. De reputatie van Eckert, eminent Duits rechter, staat op het spel.

De publieke belangstelling voor dit rapport van de ethische commissie concentreerde zich vooral op de handel en wandel van Qatar als kandidaat voor het WK 2022. De teleurstelling is groot bij de vele critici van Qatar als organisator nu er kennelijk niet genoeg bewijs is gevonden en de toewijzingsprocedure niet overnieuw gaat. Rusland is eveneens vrijgepleit, al verleenden de Russen minimale medewerking aan het onderzoek. Onder meer omdat de computers die door het Russische bidteam zijn gebruikt geleasd waren en na gebruik „vernietigd zijn door de eigenaar”, aldus het rapport.

Inzake Qatar gaat het document van Eckert uitgebreid in op de activiteiten van de in 2011 geschorste vicepresident van de FIFA, de Qatarees Mohamed bin Hammam. Die betaalde steekpenningen in de tijd dat hij, in 2011, verkozen hoopte te worden tot FIFA-president als directe opponent van Sepp Blatter.

Maar de link tussen Bin Hammam en het succesvolle WK-bid van Qatar wordt niet bevestigd in het document van Eckert. Dit in weerwil van een geruchtmakende publicatie van The Sunday Times op basis van tienduizenden gelekte e-mails. De Engelse krant publiceerde kort voor het WK in Brazilië over een complot waarmee Qatar het WK zou hebben gekocht met geld van Bin Hammam.

Als Garcia’s kritiek over de weggelaten delen nu net gaat over een ‘smoking gun’, bijvoorbeeld een aantoonbare relatie tussen de omkoping van Bin Hammam en de verkrijging van het WK door Qatar, dan is zijn frustratie begrijpelijk. Eckert zal zich op zijn beurt verdedigen door te wijzen op zijn taak, namelijk het onderzoek toetsen op harde, aantoonbare feiten.

3Wat is er in dit document wél aangetoond?

In ieder geval dat wij – als in wij, het Nederlands-Belgische team dat zich kandidaat stelde voor het WK 2018 – brandschoon zijn. Andere kandidaten hebben wel ethische steken laten vallen in de bikkelharde strijd om de organisatie van het meest prestigieuze voetbalevenement ter wereld. Aldus het rapport, dat naast aanbevelingen hoe het beter kan ook een litanie aan feiten bevat waarin belangenverstrengeling en individuele gevallen van omkoping aangetoond worden.

Bijvoorbeeld betalingen van de Australische voetbalbond (kandidaat voor 2022) aan de Noord- en Midden-Amerikaanse voetbalfederatie CONCACAF. De betalingen „lijken te zijn vermengd, tenminste ten dele, met privégelden” van de toenmalige CONCACAF-voorzitter Jack Warner. Hij was één van de stemgerechtigden als lid van FIFA’s uitvoerend comité en werd later van corruptie beschuldigd.

Of de Zuid-Koreaan Mong-Joon Chung. lid van het uitvoerend bestuur nog wel, die daags voor de stemming de belofte deed om namens zijn land 777 miljoen dollar te storten in een fonds ten gunste van de ontwikkeling van voetbal wereldwijd. Zuid-Korea was in de race voor het WK 2022.

De enige aantijging die gedaan is richting FIFA-president Blatter, over een vermeende geheime bankrekening in de VS, wordt in het document weerlegd. De ethische commissie kondigt aan dat ze „bereid is” om onderzoeken te beginnen naar het handelen van individuele FIFA-functionarissen. Serieuzer is het onderzoek van de FBI naar misdragingen van FIFA-officials, waar Amerikaanse media gisteravond over berichtten.

Saillant aan het document van de ethische commissie is verder nog de beschuldiging aan het adres van de Engelse voetbalbond FA, die meedong naar de organisatie het WK 2018, maar kansloos verloor. De Engelsen krijgen een tik op de vingers voor niet nader gespecificeerde „ongepaste” tegemoetkomingen aan onder meer Jack Warner. De FA ontkent. Voorzitter Greg Dyke noemde het FIFA-rapport in een reactie „een grap”. Hij is lang niet de enige die dat vindt.