Geen wereldnieuws meer in Rusland

CNN vertrekt per 1 januari uit Rusland. De oorzaak: nieuwe regels van het Kremlin, dat buitenlandse media weert.

Een Russische soldaat vuurt op het parlementsgebouw in 1993. Dit was voor Russen destijds live te volgen op CNN. Foto AFP

Het was droevig nieuws, volgens een voormalige Amerikaanse ambassadeur in Moskou. „Ik herinner me nog hoe we in de Sovjet-Unie voor het eerst CNN konden kijken” tweette Michael McFaul. „Nu wordt de klok teruggedraaid.”

Deze week werd bekend dat CNN uit Rusland vertrekt. Turner International, de Amerikaanse eigenaar van de nieuwszender, heeft de Russische kabelmaatschappijen per brief laten weten dat de uitzendingen op 31 december zullen worden stopgezet. In een verklaring liet Turner weten dat de beslissing is genomen „in het licht van recente veranderingen in de Russische mediawetgeving”.

In de afgelopen jaren heeft het Kremlin het buitenlandse media steeds moeilijker gemaakt. Sinds 2011 mogen buitenlandse partijen niet meer dan 50 procent van de aandelen van een mediabedrijf in handen hebben. Dit jaar werd die drempel verder verlaagd, tot 20 procent. Turner wil en kan niet aan die voorwaarden voldoen. In het persbericht spreekt het mediabedrijf de hoop uit „over enige tijd” terug te kunnen keren naar de Russische markt. Maar erg reëel lijkt dat perspectief voorlopig niet. Op 1 januari gaat CNN van de kabel.

Russen houden van CNN

Het vertrek van CNN is groot nieuws in Rusland. De Amerikaanse zender maakt al sinds het begin van de jaren negentig onderdeel uit van het Russische medialandschap. Toen president Jeltsin in 1993 zijn eigen parlement met tanks liet beschieten, konden Russen dat live volgen op CNN. De massale kijkcijfers van die jaren haalt CNN nu niet meer, maar de zender roept nog steeds warme gevoelens op bij veel Russen.

Geen wonder dat de Russische autoriteiten in hun maag lijken te zitten met de kwestie „De huidige Russische wetgeving verhindert tv-zenders niet om hun informatie over de kabel en de satelliet te verspreiden”, meldde het ministerie van telecommunicatie deze week in een verklaring. „Op het ministerie spant met zich in voor de toegang van Russische burgers tot de meest veelzijdige bronnen van informatie, waaronder ook buitenlandse.”

De plaatsvervangend directeur van de toezichthouder op de media, Roskomnadzor, liet op internet weten dat zijn organisatie, „geen enkele sanctie aan CNN heeft opgelegd”.

In de afgelopen jaren hebben de autoriteiten de mediawetgeving niet al te strikt toegepast. In 2009 kondigde Roskomnadzor aan dat buitenlandse zenders voortaan over een lokale Russische licentie moeten beschikken. CNN had die niet, maar mocht toch blijven uitzenden.

Ook in andere dossiers was Roskomnadzor mild. Toen Twitter weigerde accounts die door de Russische justitie als „extremistisch” waren aangemerkt offline te halen, volgden er geen sancties van Ruskomnadzor. Volgens de Russische zakenkrant Vedomosti zijn de autoriteiten bang voor boze reacties van het Russische publiek. Al te opzichtige censuur zou bovendien maatregelen kunnen uitlokken tegen Russia Today, de Kremlingezinde nieuwszender die uitzendt in het Westen.

Dat neemt niet weg dat het voor CNN steeds moeilijker werd om in Rusland te opereren. De zender is grotendeels afhankelijk van reclame-inkomsten. Maar vanaf 2015, zo heeft het Russische parlement bepaald, mogen betaalde zenders in Rusland geen reclame meer uitzenden. Dat geldt ook voor zenders die door kabelmaatschappijen worden aangeboden in een extra pakket.

Nikolaj Svanidze, lid van de presidentiële adviesraad voor de mensenrechten, ziet het dan ook somber in. „De huidige trend in de mediawetgeving maakt het voor buitenlandse media niet rendabel om hier aanwezig te zijn”, zei Svanidze tegen persbureau Ria Novosti. „Daarom vertrekken ze.”

Alleen nog online

Buitenlandse media zijn inderdaad bezig met een uittocht. Radiozenders als Voice of America, Deutsche Welle en Radio France International zijn uit de ether, en verzorgen hun uitzendingen alleen nog online. De Russische service van de BBC is alleen te zien via de Russische businesszender RBK en het progressieve kanaal Dozjd. Die zender is voor veel Russen alleen online te zien.

De Moskouse redactie van CNN blijft overigens gewoon open. „Nieuws uit Rusland zal zijn weg blijven vinden naar de wereld” schreef The Atlantic enigszins cynisch. „Maar het wereldnieuws zal Rusland niet meer te zien zijn.”