Dit is waarom je Jean-Claude Juncker in de gaten moet houden

Foto EPA

Zwijgen is goud, weet Jean-Claude Juncker. Een week lang reageerde de nieuwe commissievoorzitter niet op Luxleaks, de onthulling dat Juncker, toen hij nog premier van Luxemburg was, belastingontwijking door multinationals zou hebben gefaciliteerd. Terwijl de verontwaardiging overkookte, bedacht Juncker een strategie om uit de beklaagdenbank te komen en zich zelfs als aanklager te profileren. Wat is Junckers strategie?

The sky is the limit…

Woensdag kwam Juncker met een ambitieus plan om het soort belastingdeals waar zijn eigen land groot in is geworden, tegen te gaan. Zijn betoog: wat ik als Luxemburgse premier heb gedaan was niet illegaal, maar ook niet erg netjes wellicht en daarom gaat mijn Europese Commissie daar nu eindelijk wat aan doen. Het was genoeg om de discussie rondom zijn persoon te doen verstommen.

Dus gaat de aandacht nu uit naar zijn plannen voor het tegengaan van belastingontwijking: hoe haalbaar zijn die?

…Europa bemoeit zich niet met belastingen…

Belastingheffing is bij uitstek een nationale aangelegenheid en geldt als het laatste terrein waar Europa zich nog niet intensief mee bemoeit, niet mee mág bemoeien. Maar door de soms sterke verschillen tussen lidstaten slagen vooral grote, grensoverschrijdende bedrijven er al jaren in om zo min mogelijk belasting te betalen. Sterker nog: landen beconcurreren elkaar, door multinationals speciale belasting-deals (tax rulings) aan te bieden.

De vorige commissie, van José Manuel Barroso, startte al een onderzoek om te kijken of Luxemburg, Nederland en Ierland daarbij niet te ver gaan en de staatssteunregels schenden. Vandaag komt de commissie met meer details over een onderzoek rondom een Nederlandse deal met koffieketen Starbucks.

Juncker gaat nu veel verder: hij wil dat lidstaten elkaar gaan informeren over belastingdeals die zij met bedrijven sluiten. En hij wil dat de winst van bedrijven straks overal in Europa ruwweg op dezelfde wijze wordt belast, een oud commissievoorstel uit 2011 dat door verzet van lidstaten nooit wet is geworden.

…sommige lidstaten denken daar anders over…

“De politieke timing is nu goed”, zei Junckers woordvoerder Margaritis Schinas gisteren.

“We weten niet hoe lidstaten op de voorstellen gaan reageren, maar de tekenen zijn hoopgevend. Gemakkelijk wordt het niet: sommige lidstaten zien dit niet echt zitten.”

Een van die landen is Nederland. Den Haag heeft er een hekel aan: de suggestie dat Nederland een ‘belastingparadijs’ is voor multinationals.

…maar daar trekt Juncker zich weinig van aan

Hoe gaat Juncker de lidstaten zover krijgen om soevereiniteit over te dragen die ze tot nu toe fel hebben verdedigd? De commissievoorzitter lijkt zijn hoop vooral te hebben gevestigd op de publieke opinie en op het Europees Parlement, waar afgelopen week nog felle kritiek klonk op zijn persoon. Juncker maakte die onschadelijk met een onverwacht bezoek aan het Europarlement. Hij zette zijn plannen uiteen en streelde en passant de parlementaire ego’s.

Juncker is daar nu niet langer een man met een geloofwaardigheidsprobleem. Hij is een man met een missie.