Ons brein voorspelt waar we goed in zijn

Solliciteren Bedrijven kunnen hun sollicitanten een breintest laten doen, die voorspelt of iemands ‘brein’ goed bij het werk past. Hoe werkt zoiets?

Illustratie Studio NRC

Terwijl ondernemer Eric Castien (42) en ik elkaar niet eerder hebben ontmoet, kan hij toch al wat typerende eigenschappen van me opnoemen. Dat ik zelfs in de meest rumoerige kantoortuin onverstoorbaar doorwerk, bijvoorbeeld. Maar ook dat ik van nature behoorlijk ongeduldig ben. Het is allemaal af te leiden uit de resultaten van de online breintest die ik een dag eerder deed, ontwikkeld door het bedrijf BrainsFirst waarvan Castien mede-eigenaar is.

Veel bedrijven hebben door dat een cv niet meer voldoende is om talent te ontdekken, legt Castien uit. „Als ik langs ga bij grote organisaties hoor ik vaak dat ze op zoek zijn naar slimme mensen. Maar zijn dat mensen die meerdere opleidingen cum laude hebben afgerond? Dat soort informatie zegt mijns inziens onvoldoende over of iemand bij jou op zijn plek zit.”

Terwijl ‘mismatches’ tussen werkzoekenden en werkgevers teleurstellingen aan beide kanten kunnen opleveren, zegt Castien. Daar kan de breintest bij helpen: door sollicitanten tijdens de selectieprocedure 45 minuten lang vier online spellen te laten spelen, ontstaat er een zogenaamd ‘breinprofiel’, dat bij iedereen anders is. „Het spel test 53 aspecten van je brein. Hoe snel ben je afgeleid, hoe groot is je werkgeheugen en hoe ga je om met tegenslagen bijvoorbeeld.”

Je kunt het niet goed of fout doen. Ook als je laag scoort, is dat relevant

Om het leuk te houden is de test in spelvorm gegoten. Zo verschijnen er in wisselende posities blauwe bloemetjes in een raster, waarna je moet aangeven in welke vakjes ze te zien waren. Of je moet zo snel mogelijk op gekleurde figuurtjes schieten, voordat ze de grond raken. Ikzelf ging daarmee volledig de mist in en dat frustreerde me flink. „Maar er zijn ook mensen die het totaal niet erg vinden iets te missen”, lacht Castien. „Je kunt het niet goed of fout doen. Ook als je laag scoort, is dat relevant. Grote kans dat je daardoor op een ander onderdeel bijvoorbeeld beter presteert.”

Het profiel dat dankzij de test ontstaat wordt vervolgens vergeleken met de best presterende mensen uit de sector waarin je solliciteert. Zo test BrainsFirst sinds 2012 alle spelers van de jeugdopleiding van de Alkmaarse voetbalclub AZ. Daarnaast stelden ze samen met AZ een ‘doelprofiel’ op van de topspelers van de club. Die topspelers scoren hoog op variabelen zoals de snelheid waarmee ze informatie verwerken. Als jonge spelers op die variabelen ook hoog scoren, hebben ze in ieder geval de cognitieve vaardigheden in huis voor een glansrijke voetbalcarrière. „Op basis van die data kunnen we een indicatie geven over wie kansrijk is, en zinvol om in te investeren”, vertelt Castien. Al mag hij niet noemen wie dat dan waren.

Lees meer over ‘mismatches’ op de arbeidsmarkt: ‘Vacatures moeten realistischer’

Neurowetenschappelijke tests

Het uitgangspunt van de test is dat iedere baan andere eisen stelt aan de ‘breinen’ die daarvoor gevraagd worden. „Bij de ene baan is het belangrijk dat je geen fouten maakt onder tijdsdruk, bij de andere dat je langdurig gefocust kunt blijven”, legt Castien uit. Wel benadrukt hij dat de test bedoeld is om een „kijkje onder de motorkap” te geven. Volgens hem ligt iemands potentie besloten in zijn brein en is via de test meetbaar hoe dat brein werkt. Dus hoewel je jezelf op elke ‘tekortkoming’ kunt verbeteren, heeft iedereen een natuurlijke aanleg voor waar hij goed, en minder goed in is.

Wat Castien zijn opdrachtgevers levert is dan ook geen „garantie op succes”, maar een ranking waarop te zien is waar de 10 procent beste breinen toe in staat zijn, bij wat een baan op cognitief vlak van ze zal vragen. „Maar of iemand zich ook aan afspraken houdt, prettig communiceert of lef heeft, weten we niet”, zegt hij.

Bang om via zijn test geschikte kandidaten mis te lopen is Castien in ieder geval niet. De spelletjes zijn gebaseerd op neurowetenschappelijke tests die in de gezondheidszorg worden gebruikt om te ontdekken of mensen ondergemiddeld op bepaalde breinfuncties scoren. „Wij gebruiken de tests om bovengemiddelden te onderscheiden, dus waren we vijf jaar lang vooral bezig met het verzamelen en interpreteren van data.” Door het herhalen van tests is de database nu een stuk groter, „en kunnen de breinprofielen op een betrouwbare manier geïnterpreteerd worden. Zelfs als je je dag niet hebt, zal dat voor de resultaten niet significant uitmaken.”

Lees meer over de voorspellende gave van algoritmes: Algoritme geeft werkzoekende sollicitatie-advies

Het ‘beste brein’

Ondertussen wordt de test gebruikt door onder meer Deloitte, McKinsey, luchtverkeersleiders, sportclubs en vorig jaar was er ook een pilot bij ABN Amro. Op het hoofdkantoor van de bank komen op jaarbasis ongeveer duizend sollicitatiebrieven binnen voor de veertig traineeplekken die de bank per jaar aanbiedt. „Behoorlijk tijdrovend om daar een goede selectie in te maken”, vertelt recruiter Stephanie van Heusden (30).

Samen met BrainsFirst maakte de bank een ‘beste breinprofiel’ waartegen de testresultaten van potentiële trainees werden afgezet. „Uiteindelijk nodigden we sollicitanten uit die we op basis van hun cv niet per se hadden gekozen”, zegt Van Heusden. „Iemand had bijvoorbeeld wijsbegeerte gestudeerd, een ander had ervaring met het opzetten van een onderneming.” Of deze mensen op termijn ook een goede match zijn moet nog blijken, maar Van Heusden is vooralsnog enthousiast over deze aanpak.

Zelf had ik stiekem gehoopt dat mijn brein leek op die van de perfecte luchtverkeersleider, maar Castien laat weten dat ik dat niet meer hoef te overwegen – te ongeduldig en te weinig aanleg om in korte tijd veel informatie foutloos te verwerken. Mijn hoogste score daarentegen kreeg ik voor het onderscheiden van hoofd- en bijzaken, dus voorlopig blijf ik onverzettelijk artikelen schrijven vanuit een rumoerige kantoortuin.