Een rechtszaak? Nee, bedrijven hebben liever een schikking

Beeld iStock

En wéér schikt een Nederlands bedrijf, ditmaal maritiem dienstverlener SBM, met het Nederlandse Openbaar Ministerie, om van een rechtszaak af te zijn. Waarom laten bedrijven het zelden op een rechtszaak aankomen, en wat hebben de verschillende partijen eraan?

Justitie: vooral voordelen

Als een buitenlandse corruptiezaak wordt geschikt, speelt het OM de hoofdrol. Er is geen rechter die een oordeel velt. Alleen het bedrijf moet akkoord gaan met het schikkingsvoorstel van justitie – en dat doet het vaak maar al te graag.

Door die bereidwilligheid kan het OM een hele verlanglijst opstellen – een groot voordeel voor justitie. Het OM kan bijvoorbeeld van een bedrijf eisen dat het maatregelen neemt om corruptie in de toekomst te voorkomen. Want werkt het bedrijf niet mee? Dan volgt er gewoon alsnog een rechtszaak.

Nog een voordeel: schikken duurt niet zo ellenlang als een rechtszaak. Dat bespaart het OM geld en maakt het mogelijk meer bedrijven aan te pakken.

Het is niet zo dat bedrijven makkelijk wegkomen in een schikking, zegt het OM – goedkoop je schuld afkopen is er niet bij. Fraudeadvocaten beamen dat.

Welke andere bedrijven schikten de afgelopen jaren met het Nederlandse OM?

Bedrijven: alleen maar voordelen

Bedrijven vinden schikken fijn. Geen slepende rechtszaak. Niet de voortdurende media-aandacht die daarbij hoort. Geen openbare uitspraak met alle onaangename details.

Het wordt slechts op één moment echt vervelend voor een bedrijf: wanneer het OM bekendmaakt dat er een schikking is getroffen. Dan is er “heel even een hype”, zegt compliance-expert Sylvie Bleker-van Eyk, die begin 2013 door Ballast Nedam werd ingehuurd om fraude in de toekomst te voorkomen.

“Het is nu even een zure appel voor een bedrijf dat schikt, maar daarna gaat alles weer z’n gangetje. Terwijl een rechtszaak je hele reputatie naar de bliksem helpt.”

Groot voordeel van schikken is dat het bedrijf invloed heeft op de uitkomst – in ieder geval een beetje. Vroeger was het zelfs bespreekbaar of er überhaupt een persbericht zou worden uitgebracht, zegt fraudeadvocaat Joost Italianer van NautaDutilh. Nu is dat er altijd. Maar over de inhoud kan nog wél worden gepraat. Dan gaat het vooral over de hoeveelheid informatie: wat wordt openbaar, welke details blijven geheim?

Tenslotte, en dat is ook prettig, bekent een bedrijf door te schikken nog geen schuld. En er is ook geen rechter die het bedrijf schuldig verklaart.

Samenleving: veel nadelen

Het publiek zit met lege handen. Geen verantwoording voor de rechter. Geen openbare waarheidsvinding. Veel details blijven onbekend. Dat wringt. Fraude wekt verontwaardiging. De samenleving wil alles weten. Hoe heeft een bedrijf zichzelf verrijkt? Ten koste van wie? En wie hebben het gedaan?

Schikkingen liggen daarom politiek gevoelig. De Tweede Kamer had grote moeite met de schikking die Rabobank sloot vanwege vanwege de Liborfraude. Ook uit de rechterlijke macht komt kritiek. Geert Corstens, tot twee weken terug president van de Hoge Raad, vindt een schikking bij “stevige strafbare feiten” niet de juiste keuze.

“Als staatsburger wil ik weten wat er aan de hand is geweest. Het is in het algemeen belang dat wij als burgers kunnen beoordelen en kunnen controleren wat justitie doet.”

En dat, zegt hij, kan alleen als de zaak wordt voorgelegd aan een “onpartijdige, onafhankelijke rechter”.

Een mogelijke tussenoplossing is om pas een schikking te treffen nadat een rechter zijn “zegen heeft gegeven”, zegt Corstens. Daar is meer animo voor. Zo pleitten twee deskundigen afgelopen voorjaar in het Nederlands Juristenblad al voor de introductie van schikkingen onder regie van een strafrechter. Maar minister Opstelten liet in juni in antwoord op Kamervragen weten, “geen aanleiding” te zien hiernaar onderzoek te laten doen.