Je leert meer als niets moet

Het is een vraag die mij dagelijks verschillende keren gesteld wordt. ‘Hoe is je tussenjaar? Bevalt het een beetje?’ Hetzelfde antwoord blijven geven wordt na een tijdje saai, maar de vraag is te interessant om niet serieus te beantwoorden. Mijn tussenjaar is nu bijna op een kwart, en met een verstopte neus en dichtgeklapte oren maak ik de balans op.

In dit laatste jaar waarin nieuwe studenten nog studiefinanciering kunnen meepakken, koos ik dus voor een tussenjaar. Duizenden euro’s loop ik mis. Een tussenjaar is dus eigenlijk een keuze voor tijd in plaats van geld. Het is misschien lastig voor te stellen waarom je bewust kiest voor een schuld in plaats van een schenking, maar ik heb nog geen seconde spijt gehad van mijn keuze.

Wat doe ik in mijn tussenjaar? Ik spaar voor mijn reis – in januari ga ik vier maanden naar Zuid-Amerika. Daar heb je natuurlijk veel geld voor nodig, dus ik spek mijn spaarrekening door veel te werken (bij gebrek aan studiefinanciering). En verder? Verder doe ik alleen dingen waar ik helemaal zelf voor kies.

‘Dat doet toch iedereen?’, hoor ik je denken, en in grote lijnen is dat natuurlijk ook zo. Het verschil zit in de grootheid van de dingen. Kies je een studie, dan kies je daarmee ook voor alle kleine dingen die daar onder vallen en die je misschien niet zo leuk vindt. Maar je slaat je er doorheen voor het grotere doel: afstuderen. Tijdens een tussenjaar is er niet zo’n tastbaar Groter Doel, dat doel ben je zelf. Alles wat ik nu doe, is per direct opzegbaar en dat zonder consequenties. Nu ik geen verplichtingen heb aan anderen, is mijn doel het tevreden stellen van mijzelf.

Dat klinkt als een gevaarlijk uitgangspunt, egoïstisch, dat tot luiheid zal leiden. Maar wat is luiheid? Ik denk dat luiheid inhoudt dat je weet dat je iets nuttigs zou kunnen doen waarbij anderen op je rekenen, maar het toch niet doet. Ik zie het als een soort verlangen naar rust in een tijd waarin je opgejaagd wordt omdat je dingen moet.

Als je die rust dan eindelijk hebt gevonden, kies je een eigen modus van leven: ik geniet van de vrijheid, nieuwe ervaringen, onverwachte wendingen en ik kan mijn gedachten de vrije loop laten. En vanzelf wordt dan duidelijk wat ik wèl zou willen als ik weer ga ‘meedoen’. Nieuwe ervaringen zijn bijvoorbeeld het werken via een uitzendbureau, waardoor je jezelf ineens terugvindt op een tennisveld met twintig jongens om een grote opblaastent te bouwen. Omdat het via een uitzendbureau gaat zit je in een groep mensen die stuk voor stuk totaal anders zijn. Dat werkt verfrissend als je net zes jaar elke dag in een schoolgebouw in Amsterdam Oud-Zuid hebt gezeten waar de verschillen tussen mensen zoveel kleiner zijn. Het liet zien dat er niet alleen op universiteiten interessante vervolgopleidingen zijn, of dat je dom moet zijn om op het ROC te leren.

Maar ik geniet niet alleen door die nieuwe ervaringen. Ik vind het heerlijk om te doen waar ik de tijd niet voor had toen ik nog op school zat. Pianospelen vind ik leuker nu ik meer tijd heb. Ik perfectioneer eindelijk eens de toonladders, omdat ik nu wel tijd en interesse heb.

Ik zou tijdens school ook nooit Oblomov van Gontsjarov hebben gelezen. Laat staan in het Engels. Dat klinkt raar, omdat je juist tijdens school verplicht bent tot het lezen van klassiekers. Maar juist door die verplichting leest het grootste deel van de leerlingen hem niet, en zoekt een samenvatting op via scholieren.com. Verplichtingen leiden namelijk tot een stop van het nadenken over het waarom ervan. Zeker als je jong bent zijn er maar twee redenen om iets te doen. Het is leuk of het moet. Er lijkt geen combinatie mogelijk te zijn.

Het lezen van Oblomov past natuurlijk perfect bij een tussenjaar. Hij is de luiheid zelve, die in zijn verlangen naar een simpel en overzichtelijk leven zonder inspanning zichzelf compleet in de voet schiet. Een betere antireclame voor een tussenjaar bestaat er eigenlijk niet. Ik zie het als een waarschuwing en heb de sympathieke dikzak dan ook altijd in mijn achterhoofd.

Dus hoe bevalt mijn tussenjaar? Ik geniet met volle teugen van de vrijheid en laat mijn gedachtes de vrije loop. In dit grote gedragsexperiment dat een tussenjaar is, evalueer ik mezelf en probeer de sleutel te vinden tot hoe ik het liefste leef.

Ik weet bijna zeker dat de grote keuzes die ik ga maken in de toekomst over wat ik wil, en hoe ik dat wil, beter zullen uitpakken. Dus, als het kan, zeg ik alleen nog maar: neem een tussenjaar!