Heupwiegen op de ebolapop

Muzikanten verspreiden in Afrika al zingend informatie – en scoren hits.

Om analfabeten te informeren over de gevaren van ebola maakte Unicef samen met lokale muzikanten het nummerEbola is real. Op deze foto’s wordt in Sierra Leone voorlichting over de ziekte gegeven. Foto’s AP

Ebola heeft een dansje. Het hoort bij een van de hits van het moment: Ebola in town. Dansers mimen een ontmoeting zonder aanraking op de klanken van het rapnummer dat wijze raad geeft over het leven in een land dat geteisterd wordt door de besmettelijke ziekte.

De dans ontstond spontaan in de clubs van de Liberiaanse hoofdstad Monrovia, vertelt rapper Shadow trots aan de telefoon. „We waren de eerste met een liedje over ebola en het werd een grote hit.” Daarna volgden meer ebolasongs. En niet alleen in Liberia. In Sierra Leone roept nationale ster Steady Bongo het volk in het nummer Ebola! op de voorschriften van het ministerie voor volksgezondheid na te volgen. Ook in Nigeria, Senegal en Ivoorkust kun je heupwiegen op ebolapop.

Postbus 51 op de dansvloer. Het klinkt gekker dan het is. In Afrika is popmuziek altijd verstrengeld geweest met politieke en sociale onderwerpen. Bovendien zijn de radio en de dansvloer effectieve voorlichtingskanalen in een samenleving waarin, in het geval van Liberia, slechts 43 procent van de volwassen bevolking kan lezen en schrijven.

Door mee te zingen met het aanstekelijke nummer van Shadow, D-12 & Kuzzy horen Afrikaanse jongeren dat het gevaarlijk is handen te schudden: ‘Don’t touch your friend!’. De zin ‘No eating something’ is volgens Shadow straattaal voor ‘geen seks’ en hij waarschuwt voor het eten van wildvlees: ‘If you like the monkey, don’t eat the meat’.

Shadow wilde vooral een lekkere dancetrack maken, en een hit hebben. „We hebben het hier zwaar, maar mensen willen nog steeds feesten. We begonnen met een dancebeat, want dat is het eerste waar Liberianen gevoelig voor zijn, daarna luisteren ze pas naar de tekst.”

Hipco

Bij de concurrerende song Ebola is real van Hott FM ging het andersom. Het is een door Unicef geproduceerde hit. Net als Ebola in Town is het een zogenaamd hipco-nummer, hiphop in het straat-Engels van Liberia, maar de tekst is onderdeel van een zorgvuldig uitgedachte campagne.

„Er was vooral in het begin veel ontkenning van de ziekte”, zegt Rukshan Ratnam, de communicatiespecialist van Unicef Liberia. „Daarom is het refrein ‘Ebola is real’. We hebben rappers gezocht die er een catchy nummer van hebben gemaakt.” ‘Wash your hands and cook your foo-ood’, klinkt het.

Ook het ministerie van Volksgezondheid was betrokken bij de totstandkoming van het nummer, maar daar loopt Unicef niet mee te koop. Ebola is door sommigen in Liberia lang gezien als een verzinsel van de regering in het Afrikaanse land.

Rukshan Ratnam zegt: „Het is vooral een Unicef-campagne. We hebben contracten met radiostations waarop we uitzenden. Daarna is het vanzelf een hit geworden. Je hoort Ebola is Real nu overal op de radio en in ringtones. Zo bereiken we ook de afgelegen plekken in het land.” Er is nog een tweede Unicef-song die gericht is op een wat ouder publiek, met een mildere beat.

Griot-traditie

Volgens Ratnam is muziek ‘volledig geïntegreerd’ in het dagelijks leven van Liberia. „Muzikanten bespreken sociale kwesties en in verkiezingstijd heeft elke kandidaat zijn liedjes”, zegt Ratman. Liberia is geen uitzondering. Een van de belangrijkste fundamenten onder de West-Afrikaanse muziek is de griot-traditie. Griots zijn barden, al eeuwenlang en vaak nog steeds gelieerd aan de macht. Zij bezingen de geschiedenis, vragen aandacht voor zaken van algemeen belang en bezingen heldendaden van hun broodheren.

De grote popsterren van Afrika hadden bijna allemaal een politieke agenda. Salif Keita, de ‘gouden stem’ van Afrika en tevens albino, werd beroemd in een door de overheid gesteunde band. De Congolees Franco definieerde het geluid van de Afrikaanse popgitaar in liedjes die het beleid van Mobutu Sese Seko verheerlijkten.

Net als bij ebola nu ging de aidsvoorlichting in Afrika vorige eeuw hand-in-hand met popmuziek, of dat nu van bovenaf werd gestimuleerd of niet. De Malinees Baaba Maal ging van dorp naar dorp met zijn gitaar om te zingen over aids, in Zuid-Afrika nam Miriam Makeba die taak op zich. Nigeria’s populairste zanger ooit, de fel anti-regeringsgezinde Fela Kuti, zag aids dan weer als een ‘blanke ziekte’ waarvan hij als Afrikaan geen last zou kunnen hebben. Hij stierf aan de gevolgen ervan.

Ebola komt niet voor in Liberia, dacht ook rapper Shadow bij de eerste berichten, geeft hij nu toe. „Ze hadden het over hoofdpijn en koorts, dat heeft iedereen wel eens.” Maar toen er vrienden en familie stierven aan ebola, schreef hij zijn hit. Het liedje is via veel online kanalen gratis te horen. „Het is belangrijk dat mensen de boodschap horen.”

Op de vraag of het helpt, die ebolapop, antwoordt Ratnam, communicatiespecialist van Unicef : „We gaan dat nog onderzoeken, maar afgaande op de airplay denken we dat dit een effectieve campagne is.”