Heimelijke invasie wordt openlijker

Het bestand in de Donbas is een dode letter. Oekraïne bereidt zich voor op oorlog. Rusland ontkent actieve betrokkenheid.

Foto AFP

Onverbiddelijk breidt de heimelijke Russische invasie in Oost-Oekraïne zich uit. De wapenstilstand in de Donbas bestaat alleen nog op papier, aldus de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE). Wie het eerst met zijn ogen knippert, loopt het risico dat de ‘hybride’ oorlog van nu een openlijke confrontatie wordt. Een strijd die Kiev niet kan winnen, maar de spanning tussen Rusland en het Westen tot ondraaglijke hoogte zal opvoeren.

Volgens NAVO-opperbevelhebber generaal Breedlove heeft Rusland gevechtseenheden en materieel naar de Donbas gedirigeerd. De OVSE had eerder colonnes tanks, pantservoertuigen en houwitsers – ontdaan van nummerplaten en herkenningstekens – op weg naar Donetsk waargenomen.

De OVSE zag eveneens een recordaantal geüniformeerde mannen en vrouwen de grens oversteken. OVSE-secretaris-generaal Zannier opperde dat de toenemende beschietingen bij Marioepol een voorbode kunnen zijn van een offensief van de pro-Russische rebellen in de Donbas. De havenstad is cruciaal voor zowel de export als voor een eventuele corridor uit Rusland naar het schiereiland Krim.

Moskou ontkent een heimelijke invasie. Tijdens een spoedzitting vannacht van de Veiligheidsraad, bijeengeroepen door de Verenigde Staten, kwalificeerde de Russische adjunct-ambassadeur bij de VN de aantijging als de „gebruikelijke propagandistische vervalsing”. In Moskou noemde generaal-majoor Konasjenkov de bewering „gebakken lucht uit Brussel”.

Maar de Oekraïense minister Poltorak van Defensie heeft de strijdkrachten gisteren wel in extra gevechtsparaatheid gebracht. Andere mogelijkheden heeft de Oekraïense krijgsmacht niet. De luchtmacht mag geen naam hebben. Door jarenlange verwaarlozing, die onder oud-president Janoekovitsj een climax bereikte, heeft Kiev amper tien inzetbare vliegtuigen ter beschikking. De vloot is na de annexatie van de Krim ook gecoupeerd.

Geweldsescalatie

Sinds de ‘Slag om Ilovaisk’ in augustus, waar pro-Russische milities met actieve steun van Moskou het initiatief op de Oekraïense reguliere strijdkrachten en vrijwilligersbataljons heroverden, hebben de troepen van Kiev veel terrein moeten opgeven. Ze houden alleen nog moeizaam stand in enkele strategische bolwerken: in Marioepol, op het vliegveld van Donetsk en rond de elektriciteitscentrale in Sjtsjaste ten noorden van Loegansk.

De huidige geweldsescalatie is mede het gevolg van de verkiezingen in de afgescheiden ‘volksrepublieken’ Donetsk en Loegansk van vorige week zondag. Die stemming heeft politieke feiten geschapen die nu, in strijd met het op 5 september bereikte bestandsakkoord van Minsk, een militair vervolg krijgen.

De aanvankelijk aangestelde leiders Aleksandr Zachartsjenko (Donetsk) en Igor Plotnitsky (Loegansk) beroepen zich nu op een direct mandaat. De Russische regering heeft deze uitslag ook „gerespecteerd”. Hoewel Moskou benadrukt dat dit iets anders is dan „erkennen”, heeft Rusland zo afstand genomen van het akkoord van Minsk.

De verkiezingen voor ‘volksraden’ in de Donbas stonden op gespannen voet met de afspraken die Oekraïne, Rusland en OVSE in de Wit-Russische hoofdstad hebben gemaakt. In Minsk werd niet alleen een wapenstilstand overeengekomen maar ook een vergaande bestuurlijke autonomie voor Oost-Oekraïne. Dat politieke zelfbestuur zou vorm krijgen via lokale verkiezingen conform de Oekraïense wet.

De verkiezingen van zondag 2 november waren daarmee strijdig. De regering in Kiev heeft daarop haar eerder aangenomen wet over de aparte status van de Donbas ingetrokken. Begin december houdt ze zelf lokale verkiezingen in de regio’s die onder haar controle staan.

Of het oplaaiende conflict zal leiden tot nieuwe Europese sancties is de vraag. Maandag vergadert de EU daarover. Maar bondskanselier Merkel heeft al laten doorschemeren dat zij het wil laten bij sancties tegen personen en niet tegen sectoren in Rusland.