En de winnaar is ...

Vanavond wordt de AKO Literatuurprijs uitgereikt. Er zijn zes genomineerden. Wordt het Tom Lanoye? Guus Kuijer? Of toch Stefan Hertmans, die er in de recensies van de juryleden het beste vanaf kwam?

Wegstrepen is het moeilijkste niet. Bij ieder van de zes genomineerde mannen is er wel een reden te vinden waarom hij niet wint, als juryvoorzitter Job Cohen vanavond vertelt wie er wel met de 50.000 euro van de AKO Literatuurprijs naar huis mag. Zeker voor wie een beetje gevoel voor trivia heeft.

Stefan Hertmans’ Oorlog en terpentijn is zo bejubeld en 100.000 maal verkocht, dat een jury het daarmee wel welletjes zal vinden. Bovendien is het boek meer dan een jaar oud.

Dat geldt ook voor Tom Lanoyes Gelukkige slaven. De Vlaming zit tijdens de uitreiking in het vliegtuig naar Zuid-Afrika – dat zou een uitreikingsdompertje betekenen.

Guus Kuijers De Bijbel voor ongelovigen 2 is eigenlijk gewoon vertaalde literatuur.

K. Schippers (Voor jou) is al eindeloos bekroond en won bovendien in 2006 al plotseling een Librisprijs met Waar was je nou.

Wessel te Gussinklo, genomineerd met Zeer helder licht, positioneerde zich in 2008 als politiek incorrect auteur met zijn pamflet Palestina als adderkluwen.

En Frank Westerman (Stikvallei), vandaag jarig, is al vier keer eerder genomineerd – hij mag gewoon nooit winnen.

Maar ja, niet iedereen kan afvallen: vanavond moet er een winnaar zijn, waarbij de uitreiking dit jaar geen besloten bijeenkomst is, maar een openbare literaire avond die deel uitmaakt van het festival Crossing Border. De bekendmaking van de winnaar is live te zien in het programma Nieuwsuur.

De schaduwjury weet ‘t wel

Koffiedikkijkers en meelezers maken intussen overuren. De literaire website recensieweb formeerde ook dit jaar een schaduwjury die alle boeken las en dinsdagavond Lanoye resoluut als beste aanwees: „Geschreven in het bekende razendsnelle tempo en overgoten met een gedoseerde hoeveelheid ironie waarmee Lanoye beheerst langs de randen van de slapstick manoeuvreert, schetst hij voor wie het zien wil de megalomanie en totale gekte van het ‘geglobaliseerde neokapitalisme’ waar de Piketty’s van deze wereld wel raad mee zouden weten. De geheide winnaar.” Ook in 2010 vond Recensieweb een boek van Lanoye (Sprakeloos) het beste, maar toen won David van Reybrouck.

Het Vlaamse weekblad Knack inventariseerde de stukken en jaarlijstjes van de juryleden: behalve Cohen vijf literair recensenten uit Nederland en België. Daaruit kwam Hertmans naar voren: zijn boek werd door twee juryleden genoemd als een van de beste boeken boek van 2013. „Het minste [enthousiasme is] voor Westerman, gezien de toch wat zuinige lof voor hem in twee recensies. De outsider is Te Gussinklo.”

Deze krant was positief over alle boeken op de longlist: Kuijer en Lanoye kregen vijf ballen, de andere genomineerden vier.

De jury, die de knoop pas vanmiddag doorhakt in een vergadering die direct aan de uitreiking voorafgaat, publiceerde vorige maand zijn rapport over de ‘toplijst’ – een tekst die dus geschreven is vóór de definitieve krachtmeting tussen de vijf critici en Job Cohen.

De meest verstrekkende lof in dat rapport is voor Stefan Hertmans. Zijn Oorlog en terpentijn wordt „een – late – meesterproef” genoemd, „die nu al de status van klassieker heeft”. Al zaait close reading ook hier onmiddellijk nieuwe twijfel, want zeggen dat een boek ‘de status van klassieker heeft’, is net niet beweren dat een boek een klassieker is.

Al met al voldoende reden om Hertmans als favoriet te beschouwen, al weten koffiedikkijkers dat favorieten vaak niet winnen.