Een foto maken van een komeet: zo doe je dat

Dit is ‘m dan: de eerste foto gemaakt vanaf het oppervlakte van de komeet 67P. Foto: ESA

Er zijn waarschijnlijk weinig foto’s die zo veel tijd, energie en geavanceerde technologie hebben gevergd als de vandaag gepubliceerde foto van de komeet 67P. Een foto maken en versturen op 600 miljoen kilometer afstand, hoe werkt dat?

Gistermiddag landde Philae, de verkenner van de Europese ruimtesonde Rosetta, succesvol op de komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko. Vandaag publiceerde het Europese ruimteagentschap ESA de eerste foto die Philae maakte vanaf het oppervlakte van de komeet.

Twitter avatar Philae2014 Philae Lander Now that I’m safely on the ground, here is what my new home #67P looks like from where I am. #CometLanding http://t.co/gFmt8Ldvpa

Eddy Echternach, sterrenkundejournalist voor NRC Handelsblad, vertelt hoe dat in zijn werk gaat:

“Eerst moest Rosetta natuurlijk naar de komeet afreizen. De ruimtesonde vertrok op 2 maart 2004 en was ruim tien jaar onderweg. Op  6 augustus kwam Rosetta aan bij de 67P, waar hij sindsdien omheen draait. Daar maakte de Rosetta al honderden foto’s van de komeet, onder meer om te zien waar Philae veilig zou kunnen landen.”

Dit is de eerste foto die de verkenner maakte van 67P, op ongeveer 3 kilometer afstand:

Het beeld toont komeet 67P, vastgelegd door het Rolis-instrument van Philae. Foto: ESA

En op deze Flickr-pagina van ESA zijn nog honderden andere foto’s te zien die de Rosetta de afgelopen maanden maakte.

Twee keer een venster van een paar uur

Gisteren maakte Philae zijn langverwachte landing op de komeet. Het was nog even spannend of de landing goed was gelukt, maar gisteravond bleek dat Philae is begonnen aan zijn programma. Dat betekent dat hij panoramafoto’s heeft gemaakt en detailfoto’s van de bodem. Echternach legt uit hoe dat gaat:

“Philae stuurt de foto’s eerst terug naar Rosetta. Dat kan niet in één keer, want Rosetta draait om de komeet en staat dus niet voortdurend met Philae in verbinding.

“Rosetta verstuurt de informatie vervolgens naar de aarde. Ook dat kan wegens het draaien om de komeet niet in één keer. Door al die onderbrekingen is er maar twee keer per dag een venster van een paar uur waarop informatie kan worden verzonden. En dan moet natuurlijk ook de apparatuur niet haperen.”

De foto wordt via radiogolven terug verzonden naar de aarde. Een foto via radiogolven 600 miljoen kilometer laten afleggen, duurt ongeveer een half uur.

Op de aarde staan golfstations op drie verschillende continenten: een in Spanje, een in de VS en een in Australië. Echternach: “Zo kan informatie uit de ruimte 24 uur per dag binnenkomen, onafhankelijk van de stand van de aarde. Want die draait natuurlijk ook.”

Op deze site van NASA (de Amerikaanse ruimteorganisatie die nauw samenwerkt met ESA) kun je in real time zien welke golfstations op aarde op dit moment informatie ontvangen van welke ruimtesondes.

Informatie over het ontstaan van de aarde

Vanochtend kwam dus de eerste foto binnen van Philae. De eerste in - hopelijk - een lange reeks. Uiteindelijk moeten de verzamelde gegevens meer duidelijkheid geven over de eigenschappen van komeet 67P, vertelt Echternach:

“Net als zijn miljarden soortgenoten in het zonnestelsel, wordt de komeet gezien als een tamelijk ongeschonden overblijfsel van het materiaal waaruit 4,5 miljard jaar geleden de planeten van ons zonnestelsel zijn ontstaan. Indirect levert het onderzoek van de komeet dus informatie op over de geboorte van onze eigen planeet.”