De soundtrack van ebola

Via catchy tunes wordt in Afrika informatie over ebola verspreid. Artiesten vinden het logisch hun landgenoten te informeren. En ze scoren er hits mee.

Een familie gluurt naar binnen bij een huis dat in quarantaine is in verband met ebola in Freetown. Foto AFP/FRANCISCO LEONG

Door

Ebola heeft een dansje. Het hoort bij een van de hits van het moment: Ebola in town. Dansers mimen een ontmoeting zonder aanraking op de klanken van het rapnummer dat wijze raad geeft over het leven in een land dat geteisterd wordt door de besmettelijke ziekte.

De dans ontstond spontaan in de clubs van de Liberiaanse hoofdstad Monrovia, vertelt rapper Shadow trots aan de telefoon. „We waren de eerste met een liedje over ebola en het werd een grote hit.” Daarna volgden meer ebolasongs. En niet alleen in Liberia. In Sierra Leone roept nationale ster Steady Bongo het volk in het nummer Ebola! op om de voorschriften van het ministerie voor Volksgezondheid na te volgen. Ook in Nigeria, Senegal en Ivoorkust kun je heupwiegen op ebolapop.

Postbus 51 op de dansvloer. Het klinkt gekker dan het is. In Afrika is popmuziek altijd verstrengeld geweest met politieke en sociale onderwerpen. Bovendien zijn de radio en de dansvloer effectieve voorlichtingskanalen in een samenleving waarin, in het geval van Liberia, slechts 43 procent van de volwassen bevolking kan lezen en schrijven. Door mee te zingen met het aanstekelijke nummer van Shadow, D-12 & Kuzzy horen jongeren dat het gevaarlijk is om handen te schudden; ‘Don't touch your friend!’. De zin ‘No eating something’, is volgens Shadow straattaal voor ‘geen seks’ en hij waarschuwt voor het eten van bushmeat: ‘If you like the monkey, don’t eat the meat’.

Shadow wilde vooral een lekkere dancetrack maken, en een hit hebben. „We hebben het hier zwaar, maar mensen willen nog steeds feesten. We begonnen met een dancebeat, want dat is het eerste waar Liberianen gevoelig voor zijn, daarna luisteren ze pas naar de tekst.''

Bij de concurrerende song Ebola is real van Hott FM ging het andersom. Het is een door Unicef geproduceerde hit. Net als Ebola in Town is het een zogenaamd hipco-nummer, hiphop in het straat-Engels van Liberia, maar de tekst is onderdeel van een zorgvuldig uitgedachte campagne. „Er was vooral in het begin veel ontkenning van de ziekte”, zegt Rukshan Ratnam, communicatiespecialist van Unicef Liberia. „Daarom is het refrein ‘Ebola is Real’. We hebben rappers gezocht die er een catchy nummer van hebben gemaakt.” ‘Wash your hands and cook your foo-ood’, klinkt het.

Informatie van overheid gewantrouwd

Ook het ministerie van Volksgezondheid was betrokken bij de totstandkoming van het nummer, maar daar loopt Unicef niet mee te koop. Ebola is door sommigen in Liberia lang gezien als een verzinsel van de regering. Ratnam: „Het is vooral een Unicef-campagne. We hebben contracten met radiostations waarop we uitzenden. Daarna is het vanzelf een hit geworden. Je hoort Ebola is Real nu overal op de radio en in ringtones. Zo bereiken we ook de afgelegen plekken in het land.” Er is nog een tweede Unicef-song die gericht is op een wat ouder publiek, met een mildere beat.

Volgens Ratnam is muziek ‘volledig geïntegreerd’ in het dagelijks leven van Liberia. „Muzikanten bespreken sociale kwesties en in verkiezingstijd heeft elke kandidaat zijn songs.” Liberia is geen uitzondering. Een van de belangrijkste fundamenten onder de West-Afrikaanse muziek is de griot-traditie. Griots zijn barden, al eeuwenlang en vaak nog steeds gelieerd aan de macht. Zij bezingen de geschiedenis, vragen aandacht voor zaken van algemeen belang en bezingen heldendaden van hun broodheren.

Pop is politiek

De grote popsterren van Afrika hadden bijna allemaal een politieke agenda. Salif Keita, de ‘gouden stem’ van Afrika, werd beroemd in de band van de minister van informatie van Mali. De Congolees Franco definieerde het geluid van de Afrikaanse popgitaar in liedjes die het beleid van Mobutu Sese Seko verheerlijkten.

Net als ebola nu, ging de aids-voorlichting in Afrika hand in hand met popmuziek, of dat nou van bovenaf werd gestimuleerd of niet. De Malinees Baaba Maal ging van dorp naar dorp met zijn gitaar om te zingen over aids, in Zuid-Afrika nam Miriam Makeba die taak op zich. Nigeria’s populairste zanger ooit, de fel anti-regeringsgezinde Fela Kuti, zag aids dan weer als een ‘blanke ziekte’ waar hij als Afrikaan geen last van kon hebben. Hij stierf aan de gevolgen ervan.

Ebola komt niet voor in Liberia, dacht ook rapper Shadow bij de eerste berichten, geeft hij toe. „Ze hadden het over hoofdpijn en koorts, dat heeft iedereen wel eens.” Maar toen er vrienden en familie stierven aan ebola, schreef hij zijn hit. Het liedje is via veel online kanalen gratis te horen. „Het is belangrijk dat mensen de boodschap horen.”

Op de vraag of het helpt, die ebolapop, antwoordt Ratnam, communicatiespecialist van Unicef: „We gaan dat nog onderzoeken, maar afgaande op de airplay denken we dat dit een effectieve campagne is.”