Zo gaat de afschaffing van het melkquotum de markt veranderen

Foto ANP

De datum staat al jaren met rode viltstift op de kalender omcirkeld bij boeren: 1 april 2015. Dan verdwijnt het melkquotum, zo besliste de Europese Unie in 2008. Melkveehouders mogen dan net zoveel melk produceren als ze willen.

Waarom is er een melkquotum?

Het melkquotum werd in 1984 ingevoerd om overproductie tegen te gaan. Gingen boeren over de vastgestelde hoeveelheid melk per jaar heen, dan moest worden bijbetaald. Het systeem voorkwam overproductie, ook wel ‘boterbergen’ en ‘melkplassen’ genoemd. De maatregel werkte, de markt herstelde. En de melkproductie is nu al jaren ongeveer gelijk:

65 procent van de productie gaat naar het buitenland, vooral de EU. Van het merendeel wordt kaas gemaakt:

Nederland is na Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk de vierde melkproducent van Europa – met ruim 12 miljard kilo melk vorig jaar (en nee, geen liters, het melkquotum wordt vastgesteld in kilo’s). De bijdrage aan de Nederlandse economie is groot, ruim een procent in 2012. Daar zijn ruim 17 duizend melkveebedrijven en bijna anderhalf miljoen melkkoeien verantwoordelijk voor. Het Nederlandse FrieslandCampina behoort tot de top vijf van grootste zuivelondernemingen in de wereld.

Waarom kan dat quotum worden afgeschaft?

De productiebeperking is niet meer van deze tijd: de vraag naar melk groeit structureel door de stijgende wereldbevolking - zeker in Azië. De melkprijs was de afgelopen jaren erg hoog, tegen de 40 cent per liter. De exportwaarde stijgt:

Wat gaat er straks gebeuren?

Het melkquotum wordt afgeschaft, tot grote tevredenheid van boeren. Ze anticiperen nu al op het vrijgeven van de markt. Dus worden stallen bijgebouwd en komen er koeien bij. Vorig jaar overschreed Nederland het melkquotum plotseling met 475 miljoen kilo melk. Daarvoor moest in totaal een superheffing van 132 miljoen euro worden betaald, terwijl het in de jaren ervoor veel minder was. De Nederlandse melkproductie zal tot 2020 naar verwachting met 20 procent stijgen.

Maar er zijn ook zorgen. Bij natuur- en milieuorganisaties bijvoorbeeld. De vrees is dat de melkveesector de varkenshouderij achterna gaat, met megastallen en intensieve veehouderij. En er is angst voor een groot overschot aan mest door de toename van het aantal melkkoeien.

Staatssecretaris Sharon Dijksma van Economische Zaken probeert die ongeremde groei tegen te gaan. Daarom wil ze voor 1 januari 2015 de wet ‘verantwoorde groei melkveehouderij’ invoeren. Daarin wordt onder meer een maximum aan de hoeveelheid extra geproduceerde mest voorgesteld. Als dat niet lukt, volgt bijna zeker een maximum aan het aantal koeien per bedrijf. En dan zijn we terug bij af: een nieuw quotum.