Heb jij een gaatje in je outlook? Doen we een bilaatje over het worst-kaas-scenario

Luister eerst dit even

Erg hè?

Mensen gaan er raar van praten, van vergaderen – vaag, wollig. En dat in bijeenkomsten die vaak bedoeld zijn om informatie uit te wisselen. Deels komt het door de managers: mensen met macht praten abstracter dan hun ondergeschikten. Mensen met macht moeten visie hebben. Daardoor zijn ze erop gericht de kern uit de zaak te destilleren, ook als de diepe essentie die ze dan overhouden nauwelijks meer iets betekent.

Mensen met macht moeten anderen zover krijgen dat die doen wat zij willen. En mensen verzachten directe verzoeken graag met wollig taalgebruik. Je zegt eerder ‘goh, ik zou wel een kopje koffie lusten’ dan ‘haal nu koffie voor mij’.

Eigenlijk best wel een soort van

Verder gebruiken mensen graag betekenisvervagers: ‘best wel’, ‘zeg maar’, ‘zoiets van’. Die maken het makkelijker voor iemand die het grote plaatje wil bekijken en niet op details wil letten. Is een augurk een groente? Ja, een augurk is eigenlijk best wel een soort van groente. Zo kan de spreker zonder iets inhoudelijks te zeggen aan het woord blijven.

Er zijn meer manieren om vaag te zijn, bijvoorbeeld door stoere Engelse termen te gebruiken als ‘targets’ en ‘blue sky thinking’.

Ook in het Nederlands hebben we van die verschrikkelijke metaforen en vastgeroeste uitdrukkingen. Nooit wil iemand gewoon iets vragen of zeggen: ze willen het ‘tegen je aan houden’ of ‘langs je fietsen’, en je kunt alleen maar hopen dat ze het niet ‘bij je over de schutting gooien’.

Niet alleen vergadertaal is onbegrijpelijk, de techniek helpt soms ook niet mee:

De Britse communicatiedeskundige Michael Handford analyseerde het taalgebruik in opnamen van 64 vergaderingen van 26 verschillende bedrijven, de meeste Brits, een totaalbestand van ruim 900.000 woorden. Hij telde gemiddeld bijna één metafoor of andere typische vergader- of kantooruitdrukking per vijftig gesproken woorden. (Voor de context: deze alinea telt vijftig woorden.)

Vergadertaal is besmettelijk

Die metaforen kunnen verzachten dat iemand eigenlijk iets vervelends te zeggen heeft: als een bedrijf “moet afslanken”, moeten er werknemers ontslagen worden – maar dat klinkt zo hard. Ook kunnen gedeelde uitdrukkingen een gevoel van saamhorigheid bevorderen. De eindeloze hoeveelheden afkortingen in sommige vergaderingen vormen een geheimtaal waarin nieuwe leden moeten worden ingewijd.

Erbij horen, zelfs bij lelijk vergaderjargon, voelt lekker. En het geeft status, ook omdat die vreselijke taal vaak van het management komt. Weinig zo besmettelijk als taal, vooral taal die laat zien dat de spreker status heeft, zélfs al is die taal leeg en lelijk. Dus voor je het weet spreekt iedereen tijdens vergaderingen alleen nog maar van dat abstracte, met Engels doorspekte, vage én stoere vergaderjargon dat eigenlijk niemand helemaal begrijpt.

 

Komend weekend ligt Vergaderen? Niet Doen! Van Ellen de Bruin in de winkel. Een boek met één agendapunt: het verklaart de oorlog aan saaie, vervelende en zinloze vergaderingen.