Europa raakt van de kaart

Ieder continent heeft zijn eigen wereldkaart. Op de traditionele, de onze, ligt Europa fier in het midden. Op die van de Verenigde Staten zijn dat de Amerika’s. Op de topconferentie van de Asia Pacific Economic Cooperation (APEC), die gisteren werd afgesloten, telde de wereldkaart zoals het grootste deel van de wereldbevolking die inmiddels kent. Alles draait daar om het centraal gelegen Azië. De VS hebben een aardige tweede plek aan de rechterkant. En ver linksboven, nauwelijks waarneembaar, ligt West-Europa.

Het is wennen dat een ontmoeting van wereldleiders, zoals die in gastland China plaatsvond, zich voltrok zonder dat er een West-Europeaan van soortgelijke statuur aanwezig was. Het ging hier om landen rond de Stille Oceaan. De bijeenkomst onderstreept hoezeer het zwaartepunt in de wereldeconomie kantelt in de richting van Azië. Toen de APEC in 1989 werd opgericht, was Japan nog de grootste bedreiging voor de economische hegemonie van de VS en Europese Unie. Nu, een kwart eeuw later, is het een kwestie van tijd voordat China de Verenigde Staten inhaalt als de grootste economie ter wereld. Gecorrigeerd voor de onderlinge verschillen in koopkracht in China en de VS is die inhaalslag overigens al voltooid.

Economische samenwerking en verdere regionale integratie waren het doel van de APEC-bijeenkomst, en dat is toe te juichen. Maar het is een illusie te denken dat er hier sprake is van het ontstaan van een blok dat vergelijkbaar is met het trans-Atlantische partnerschap tussen de VS en de Europese Unie. De Aziatische regio wemelt van de potentiële territoriale conflicten, waarbij met name de recente emancipatie en assertiviteit van China en de stugge houding van Japan een belangrijke rol spelen. Daarom is verdere economische integratie extra belangrijk.

In een ideale wereld zou het voortschrijden van de economische integratie plaatsvinden op mondiaal niveau, zoals dat in de decennia na de oorlog gebruikelijk was. Dat lukt nauwelijks meer. Regionale initiatieven voeren in plaats daarvan de boventoon. Nieuwe handelsverdragen tussen de VS en Europa, en de VS en Aziatische landen zijn in de maak, en gisteren kondigden de VS en China de verdere afbraak van tarieven aan voor de handel in producten in de informatietechnologie.

Dat is zoals het gaat en vermoedelijk in de toekomst zal gaan, in een wereldeconomie die een multipolair karakter krijgt en waarin verschillende machtscentra met elkaar concurreren. De huidige pogingen tot integratie benadrukken paradoxaal genoeg juist ook de fragmentatie. Maar toch: hoe vaker de ploegscharen prevaleren boven de zwaarden, hoe beter.