De grootste vervuilers zijn het eens

China en de Verenigde Staten hebben de wereld overvallen met een akkoord over de strijd tegen klimaatverandering. Zonder dat iemand het verwachtte, werd de top in Beijing afgesloten met een deal waarin het belangrijkste land uit de geïndustrialiseerde wereld het eens is geworden met het belangrijkste ontwikkelingsland – om maar weer eens de scheiding (tussen Annex I en non-Annex I) aan te brengen waarmee in 1997 het Kyoto-protocol werd dichtgetimmerd.

Dat is misschien wel de belangrijkste verdienste van dit akkoord. Die scheiding leidde er ooit toe dat de VS het Kyoto-protocol nooit hebben geratificeerd, omdat dit ten koste zou gaan van de concurrentiekracht van hun economie. En die scheiding heeft sinds Kyoto alle internationale klimaatonderhandelingen gegijzeld, omdat China ondanks zijn enorme en snel toenemende vervuiling niet bereid was afstand te doen van zijn status als ontwikkelingsland.

Dat is dan ook de boodschap aan de klimaattop in Parijs eind volgend jaar: stop met het gekissebis over ontwikkelingslanden en rijke landen, iedereen moet zijn steentje bijdragen. (Al is ook weer sprake van de fameuze bezweringsformule van de common but differentiated responsibilities and respective capabilities, in light of different national circumstances).

Enthousiasme bij de VN

Dat verklaart het enthousiasme van Christiana Figueras, hoofd van het klimaatbureau van de Verenigde Naties dat de onderhandelingen in goede banen moet leiden:

‘These two crucial countries have today announced important pathways towards a better and more secure future for human-kind. Allied to the European Union’s recent announcement, this signals in an increasingly positive way a determination towards addressing the climate change challenge from a growing number of key economies.
This joint announcement provides both practical and political momentum towards a new, universal climate agreement in Paris in late 2015 that is meaningful, forward-looking and recognizes that combating climate change is not a five or ten year plan—but is a long term commitment to keep a global temperature rise under 2 degrees throughout this century.’

Dat is ook precies de ‘spin’ die de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry heeft meegegeven aan deze ‘historische deal’. Dit schreef hij in een ingezonden stuk in The New York Times:

‘There is no question that all of us will need to do more to push toward the de-carbonization of the global economy. But in climate diplomacy, as in life, you have to start at the beginning, and this breakthrough marks a fresh beginning. Two countries regarded for 20 years as the leaders of opposing camps in climate negotiations – have come together to find common ground, determined to make lasting progress on an unprecedented global challenge. Let’s ensure that this is the first step toward a world that is more prosperous and more secure.’

Als je vervolgens kijkt hoe groot de bijdrage is die dit akkoord levert aan het voorkomen van gevaarlijke opwarming, is voorzichtigheid geboden. Chris Hope, hoorleraar ‘beleidsmodellen’ aan de universiteit van Cambridge, concludeert dat het niet veel voorstelt. Als je het Chinese, Amerikaanse en Europese voorstel van een paar weken geleden bij elkaar optelt (en voor de rest uitgaat van business as usual) is de kans om onder de 2 graden Celsius opwarming te blijven ongeveer 1 procent. Eerder lijkt de temperatuur met 3,8 graden zullen te stijgen.

(toevoeging 16.02 uur:) Michel den Elzen van het Nederlandse Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) is voorzichtig met dit soort  deze snelle conclusies. Hij kent de cijfers en noemt het akkoord als geheel weinig ambitieus. Volgens Den Elzen zit het voorstel van de VS aan de ondergrens van wat nodig is. Wat China van plan is schiet echt te kort. Op basis van de afspraken tijdens de top in Kopenhagen stijgen de Chinese emissies in ieder geval nog tot 2020. ,,De Chinese emissies zouden voor 2025 moeten pieken om in lijn te zijn met de IPCC-scenario’s. Als dat later wordt, betekent het dat ze onmiddellijk heel snel moeten gaan reduceren”, zegt hij in een telefoongesprek. Dat lijkt vrijwel onhaalbaar.

Een woud aan ijkjaren

Dat blijft een van de grote problemen met al die goede voornemens. Iedereen kiest zijn eigen ijkjaren, zijn eigen doeljaren en percentages. Jonathan Gaventa twitterde een paar interessante waarnemingen die de getallen in perspectief plaatsen. Ik hier ze geef (voor wat ze waard zijn). Los van de vraag of deze cijfers allemaal kloppen, laten ze namelijk precies zien hoe ingewikkeld het is:

  • De Amerikaanse doelstelling: een reductie van 26 tot 28 procent in 2025 ten opzichte van 2005.
  • De Europese getallen ten opzichte van 2005: een reductie 13 procent in 2020 en 35 procent in 2030.
  • De Amerikaanse getallen ten opzichte van 1990: een reductie van 16 procent in 2025.
  • En beide met 2012 als basisjaar: dan verlagen de VS de uitstoot tot 2025 met 20 procent en de EU tot 2020 met 1 procent en tot 2030 met 26 procent.

Er zijn nog veel meer redenen te bedenken om argwanend te zijn over dit akkoord. Zo gaat het om een politieke deal (waarin geregeld wordt gesproken over intenties en nergens over verplichtingen) en niet om een juridisch bindend akkoord. Het niet nakomen ervan heeft geen enkele consequentie. Obama kan wel willen dat de VS zich hieraan houden, maar hij is in 2016 vertrokken en deze afspraak gaat over het decennium daarna. De Republikeinen hebben al laten weten dat de president over zijn graf heen regeert (en dat hij wat hen betreft eigenlijk nu al politiek morsdood is).

En China noemt alleen een jaartal voor het begin van een daling van de emissies (2030 of zoveel eerder als mogelijk), zonder daar een waarde aan toe te voegen. Waarschijnlijk zou, gelet op de ontwikkeling van de Chinese economie,  ook zonder deze deal de daling van de emissies tegen die tijd wel zo’n beetje zijn ingezet.

Het Amerikaans-Chinese akkoord geeft misschien momentum aan de klimaatonderhandelingen. Maar tegelijkertijd maakt het ook duidelijk: tot hier en niet verder. Nog voor de onderhandelingen de laatste fase ingaan, zijn China en de VS samen eigenlijk wel zo’n beetje klaar.