Column

Ruitjesoverhemden en stamppot andijvie

‘Wij zijn Kees Brouwer’ (2DOC/VPRO).

In de jaren 70 wierp Netty Rosenfeld geblinddoekt pijltjes naar een kaart van Nederland om vast te stellen waar ze voor het programma Landgenoten (VPRO) samen met Frans Bromet iemand zou interviewen. Willekeur als ordenend principe speelt ook een rol bij sommige items in Man bijt hond (NCRV).

Zou je ook een portret van het huidige Nederland kunnen maken door mensen die toevallig dezelfde voor- en achternaam dragen in beeld te brengen? Dat leek de suggestie van het plan dat VPRO-regisseur Kees Brouwer al een tijdje geleden in De Wereld Draait Door op tafel legde: of alle andere Kees Brouwers (met een K) zich bij hem wilden melden. Of ging het juist om het vaststellen van de onderscheidende eigenschappen van een Kees Brouwer?

Na de uitzending gisteren van Wij zijn Kees Brouwer (2DOC/VPRO) moeten we het laatste concluderen. De research leverde 165 genummerde Kees Brouwers op, onder wie één vrouw. Hun leeftijd varieerde tussen 4 en 89, maar de beroemdste (drager van de Willemsorde en vriend van de dalai lama) was al in 2001 overleden. Ook zagen we de scan van een nog ongeboren Kees Brouwer.

Nomen est omen: in principe is Kees Brouwer een 54-jarige blanke man met een voorkeur voor ruitjesoverhemden en Hollandse pot, liefst andijvie met een balletje gehakt. Ook verdient hij ruim bovenmodaal (46.824 euro) en is hij vaker dan gemiddeld protestant. Ik vermoed dat hij niets wil veranderen aan Zwarte Piet.

Kees Brouwer de televisiemaker is geen groot stilist, al maakte hij ooit een mooie documentaire over het Urker Mannenkoor. Het is een onmogelijke opgave om in 56 minuten ook maar een fractie van 165 gelijknamige personages tot leven te brengen, dus moeten we het stellen met flitsen en gesproken impressies van de opperkees.

Het meest blijven bij de Kees uit Drachten die zijn leven lang nooit verder kwam dan Zwolle, de tweeling Kees en Wim in de machinekamer van de SS Rotterdam, de eerste vrijepomphouder in Nederland (met de stopwoordjes ‘zeg maar’) en de luchtmachtpiloot. Er zijn weinig Kees Brouwers die de loop van de geschiedenis hebben verlegd, maar dat kan nog komen.

Door de willekeurige vormgeving gaat de zin van de hele onderneming een beetje verloren. Misschien is dit wel het echte Nederland en is het zoeken van Kees Brouwer naar zijn ‘familie’ een soort speurtocht naar collectieve identiteit. Je zou kunnen zeggen dat een willekeurige selectie van landgenoten wellicht meer diversiteit zou hebben opgeleverd.

De passagierslijst van vlucht MH17 was natuurlijk ook geen aselecte steekproef, maar wel toevallig samengesteld en representatiever voor het huidige Nederland dan de mannen die Kees Brouwer heten.

Vergeef me dat ik mijn mening over de nationale herdenkingsuitzending liever voor me houd. Als de nabestaanden zich er door gesterkt voelen, dan heeft zo’n bijeenkomst zin gehad. En verder is er voorlopig wel genoeg over gezegd.