In Egypte zijn nu zelfs slaapzalen verboden

Met draconische maatregelen wil de regering het laatste restje protest in universiteiten in de kiem smoren. Het toont hoe het leger steeds meer macht krijgt.

Universiteiten in Kairo worden zwaar bewaakt. „De staat heeft besloten dat slaapzalen protesthaarden zijn, dus zijn ze gesloten.” Foto’s Reuters, AP

Yusuf Abu Aliaa is student aan de universiteit van Al-Azhar, de oudste en grootste van het land. Hij woont in Tanta in de Nijldelta. Normaal gesproken heeft Yusuf recht op één van de 18.000 bedden op de campus. Maar dit jaar moet hij naar school pendelen: vier uur op en vier uur neer. Want bij het begin van het academisch jaar besloot de universiteit de slaapzaal te sluiten.

Officieel is de sluiting wegens renovatie. Maar de studenten weten dat de maatregel bedoeld is om een herhaling van het studentenprotest van vorig jaar te beletten. „De staat heeft besloten dat de slaapzalen protesthaarden zijn, dus zijn ze gesloten”, zegt Mohamed Nagui, die de universiteiten volgt voor AFTE, een ngo die zich inzet voor de vrije meningsuiting . „Het maakt deel uit van een strategie om alle politieke activiteiten aan banden te leggen.”

De veiligheidsmaatregelen op de campus van Al-Azhar zijn tekenend voor de militarisering van Egypte. Sinds de coup van vorig jaar krijgt het leger het steeds meer voor het zeggen. En de repressie tegen critici wordt steeds zwaarder.

Omdat Egypte geen parlement heeft – verkiezingen zijn beloofd maar nog niet in zicht – regeert president Sisi bij decreet. Zo besliste hij dat alle staatsinstellingen twee jaar lang gelden als militaire instellingen. Ook de universiteiten. Dat betekent dat betogende studenten nu door militaire rechtbanken kunnen worden berecht.

De maatregel wordt gezien als het omzeilen van de grondwet, die het berechten van burgers door militaire rechtbanken verbiedt tenzij het gaat om een aanval op een militaire instelling.

„Dat een president zo’n wet uitvaardigt in afwezigheid van een parlement is zorgwekkend”, stelt Hazem Zohni, professor politieke wetenschappen aan de Universiteit van Kairo, op Facebook. „Het zou niet mogen in een grondwettelijk systeem, tenzij we de noodtoestand uitroepen. Is dat wat we aan het doen zijn?”

Ngo’s zoals die van Mohamed Nagui konden tot nog toe rapporten opstellen over de talloze schendingen van de mensenrechten door de staat. Maar zij vrezen dat daar deze week ook een eind aan komt. „Dit land wordt beetje bij beetje omgeturnd tot een militair kamp”, zegt Nagui’s collega Mustafa Shaat.

De prestigieuze Al-Azhar en andere universiteiten waren bij uitstek het terrein waar de strijd tegen het nieuwe militaire bewind werd uitgevochten. Toen studenten in oktober terug naar de universiteit gingen, zagen ze dat hun campussen in vestingen waren veranderd. De oproerpolitie is er massaal aanwezig. Beveiligingsbedrijf Falcon zorgt ervoor dat alleen studenten en personeel op de campus zijn.

Sluiting slaapzalen

Daags voor het begin van het academisch jaar werden 67 studenten, die ervan verdacht werden protestleiders te zijn, voor dag en dauw van hun bed gelicht. Sindsdien zijn ongeveer 300 studenten opgepakt, terwijl er nog zo’n 700 vast zitten sinds sinds hun arrestatie vorig jaar.

De sluiting van de slaapzalen is niet zonder reden. Veel betogingen begonnen precies daar; de oproerpolitie viel er meermaals met veel geweld binnen. Voor studenten als Abu Alia heeft de sluiting grote gevolgen. Vorig jaar betaalde hij 500 pond (50 euro) per jaar om op de campus te slapen. Op de woningmarkt zou hij 800 pond (80 euro) per maand moeten betalen. Dat geld heeft hij niet, dus is hij vaak afwezig.

„Ik wacht op de dorm, is het meest gehoorde excuus geworden als professoren zeuren over taken of afwezigheid”, zegt Abu Alia. „De sluiting heeft gezorgd voor een huisvestingscrisis in de omgeving van de universiteit, en voor verkeerschaos.”

Allerlei nieuwe regels leggen de rechten van de studenten aan banden als nooit tevoren, zegt Nagui. Onder Mubarak hadden de studenten afgedwongen dat alleen de campuspolitie op de campus mocht opereren; nu heeft de politie er vrij spel.

Op de campus zijn alle politieke activiteiten verboden, ongeacht of die met de Moslimbroederschap te maken hebben of niet. De rectors worden benoemd door de president zelf, net als onder Mubarak.

Nieuw is ook dat studenten die verdacht worden van deelname aan betogingen weggestuurd kunnen worden door de rector. En vorige week werd beslist dat studenten die zijn weggestuurd van een staatsuniversiteit zich ook niet mogen inschrijven aan een privé-universiteit. „Dan hebben zij geen enkele academische toekomst meer. Het druist in tegen het grondwettelijk recht op onderwijs”, zegt Nagui.

Of al die repressie ook werkt moet blijken. Voor Yusuf Abu Aliaa, die zich het liefst op zijn studies zou toeleggen, is de situatie erg verwarrend. „Zijn het de betogingen die de repressie uitlokken of is het andersom?” Ik weet alleen dat ik bang word als ik studenten slogans hoor roepen. Ik weet wat de reactie gaat zijn.”

Pro-Sisi of pro-Morsi

Volgens Youssof Salhen van de organisatie Studenten tegen de Coup gaat het protest juist toenemen. „Het geweld verenigt de studenten. Wanneer de politie de campus binnenvalt maakt zij geen onderscheid tussen wie pro-Sisi of pro-Morsi is.”

Vorig jaar riep de groep nog om de terugkeer van de afgezette president Morsi van de Moslimbroederschap. Die eis heeft zij nu laten vallen om meer studenten aan te spreken. „Wij willen in de eerste plaats dit regime weg hebben”, zegt Salhen. „Daarna kunnen we over alles praten.”

Ook Nagui van AFTE denkt dat de repressie contraproductief is. „Als je politieke activiteiten in de publieke sfeer verbiedt, moedig je ondergrondse activiteiten aan. Wanneer je vreedzaam betogen verbiedt, moedig je gewelddadig protest aan. Dit verergert de situatie alleen maar.”