De wereld buigt voor ‘keizer’ Xi

De Chinese leider imponeert staatshoofden en topmensen uit het bedrijfsleven op ‘zijn’ top in Beijing.

President Xi Jinping plantte vanmorgen een boom met presidentObama. Ook presidentPoetin liet zich niet onbetuigd. Foto’s AP

Een meeslepend redenaar als Barack Obama zal de plechtstatige Chinese partijleider en president Xi Jinping nooit worden. Toch wist hij met bespiegelingen over zijn ‘Aziatische-Stille Oceaan droom’ en nieuwe ‘21ste-eeuwse Zijderoutes’ de topmensen uit het bedrijfsleven van Azië en Amerika te bezielen en zijn politieke gasten, onder wie de Amerikaanse en Russische presidenten, te imponeren.

Het weeklange spektakel van de 21 landen van de Asia-Pacific Economic Cooperation organisatie onder de surrealistisch blauwe, maar toch vervuilde lucht van Beijing is voor de Chinese leider een gelegenheid bij uitstek voor een internationaal charmeoffensief, een soort herstart na jaren van oplopende spanningen over een steeds assertiever, zwaarder bewapend en een soms lomp opererend China.

„De ontwikkeling van China biedt enorme mogelijkheden en voordelen en vormt een blijvende en oneindige belofte. Nu onze nationale kracht toeneemt, is China bereid en in staat om de Aziatische-Stille Oceaan-droom te verwezenlijken waar ook de rest van de wereld baat bij heeft”, denkt Xi.

Moderne Zijderoutes

Of de Chinese leider werkelijk in staat is de groeiende argwaan over het naar binnen gerichte ‘Land van het Midden’ met zijn autoritaire eenpartijsysteem weg te nemen, moet blijken. De getallen die hij zijn gehoor voorhield zijn tamelijk indrukwekkend: 500 miljoen koopkrachtige en reislustige Chinese toeristen, 1.200 miljard dollar aan buitenlandse investeringen (vooral in Azië) en 90 miljard dollar aan havens, spoorwegen naar Europa en pijpleidingen naar Centraal-Azië en Siberië worden genoemd, de 21ste- eeuwse Zijderoutes.

Deels gaat het om al bekende plannen, die opnieuw gepresenteerd worden in Xi’s metafoor van de Zijderoutes en deels om nieuwe plannen waar China (overheid en bedrijven) ook daadwerkelijk het kapitaal voor heeft opgebouwd. Menig topman maakte, in navolging van de baas van Caterpillar, een buiging. Die maakte een verbale kowtow in de beste tradities van het eeuwenoude Chinese tribuutsysteem, waarin bezoekers aan het keizerlijk hof verplicht waren te knielen voor de Ming- en de Qing-keizers.

Dat associaties met de meer dan 700 jaar oude vormen van internationale handelsrelaties voor de hand liggen, begrijpt de Chinese politieke wetenschapper Shi Yinhong heel goed. „President Xi is een liefhebber van Tang-poëzie en heeft onze eeuwenoude geschiedenis goed bestudeerd. Hij verwijst daar vaak naar als hij zegt dat er voor iedereen een plaats is onder de hemel. Onze leiders streven ook naar een Chinese renaissance, een wederopstanding. Natuurlijk in de eerste plaats in ons land zelf, maar wij willen ook erkend worden als de nummer een in Azië. Het tijdperk van Amerikaanse suprematie loopt ten einde en dat wordt hier nu bevestigd”, zegt de de directeur van het Centrum voor Amerikaanse Studies in Beijing.

De enorme bedragen die China zegt te gaan investeren in internationale infrastructurele projecten zijn, zegt Shi, het Chinese antwoord op de Amerikaanse draai naar Azië”. Hij doelt op Obama’s pivot to Asia, waar nog niet veel van terecht is gekomen. „Er is geen twijfel over mogelijk dat China zich in de mantel van de nieuwe leider van Azië hult omdat de VS is afgeleid door het Midden-Oosten en Rusland”, zegt ook de Amerikaanse China- en milieuspecialist Elizabeth Economy.

Samenwerken

De wens erkend te worden als in ieder geval de belangrijkste regionale macht heeft volgens haar Xi Jinping ertoe gebracht de verbale en politieke vijandelijkheden met Japan te staken. Wie zoals Xi „regionale samenwerking” en „verbondenheid met de regio” predikt kan niet de confrontatie met Japan blijven zoeken.

Tot echte vriendschap met Japan zal het niet komen, want dat land heeft niet alleen China veel leed bezorgd, maar behoort ook in Chinese ogen tot het Amerikaanse kamp en is bovendien een economische concurrent van China in Azië en Afrika. Abe is net zo vaak op reis in Azië en Afrika als Xi en de voorzichtige Japanners zijn als investeerders en ondernemers geliefder dan de drammerige Chinezen met hun eigen interpretaties van arbeid en milieuwetten.

Tegelijkertijd werkt Beijing ook hard aan het verbeteren van de verstoorde relaties met Vietnam dat net als China claims heeft op de gas- en olievoorraden onder de Zuid-Chinese Zee. En ondanks de spanningen over Noord-Korea is er met Zuid-Korea een vergaand handelsverdrag gesloten. Dankzij de zichtbaar hartelijke verstandhouding tussen de presidenten Xi en Park werden onderhandelingsproblemen snel opgelost.

Van alle staatshoofden en premiers die op bezoek zijn in Beijing en zich naar APEC-gebruik laten uitdossen in een Mandarijnen-tuniek, gedraagt de Russische president Poetin zich nog het meest als een ‘barbaar’ (een niet-Chinese onderdaan) die eer komt bewijzen aan de keizer. „Poetin de Grote”, zoals de titel luidt van een veel verkochte Chineestalige biografie, ziet Xi als zijn beste en enige vriend en kwam dus met cadeaus: een smartphone van Russische makelij en de belofte dat er nog veel meer relatief goedkoop Siberisch gas naar China zal vloeien dan eerder dit jaar al was afgesproken. In ruil daarvoor krijgt Poetin, die Xi in de afgelopen twee jaar al tien maal heeft ontmoet, van China internationale rugdekking.

De enige die niet figuurlijk hoeft te knielen, is de politiek gedeukte president Obama. Hoewel zijn vertrek uit het Witte Huis in zicht komt, terwijl Xi tot 2022 aan de macht zal zijn, is en blijft Obama het echte zwaargewicht in Beijing. Toch ging de Amerikaanse regeringsleider uiterst omzichtig te werk, want ook voor de VS staan in China grote belangen op het spel. Gevoelige kwesties zoals de Chinese territoriale claims, de mensenrechten, cyberspionage en internetvrijheid verpakte hij in een abstract betoog over economische ontwikkeling. Over de demonstraties voor democratie in Hongkong en over de gevangen Nobelprijswinnaar Liu Xiaobo geen woord. Daarmee lijkt zelfs Obama, die morgen door Xi apart wordt ontvangen, te buigen voor de nieuwe Chinese keizer. Niet verwonderlijk dat de Hongkongse betogers vrezen dat, zodra Obama weg is uit China, de politie in actie komt.