Bespreek of er sprake is van ondraaglijk lijden

illustratie Angel Boligan

In een interview (NRC, 7 november) meldde ethicus Theo Boer dat hij in toenemende mate moeite heeft met de toepassing van euthanasie in geval 'voltooid leven' daarbij een rol speelt. Is er dan nog wel sprake van ondraaglijk lijden?

Zowel het begrip 'lijden' als ook de toevoeging 'ondraaglijk' zijn nooit objectiveerbaar. Want is bijvoorbeeld het lijden van een bejaarde met een aantal niet levenbedreigende ouderdomskwalen ondraaglijk of ongewenst lijden? Of stel dat een mens, op welke leeftijd dan ook, voor zichzelf vaststelt dat het huidige en toekomstige leven voor hem of haar geen zin meer heeft. Is er dan sprake van ondraaglijk lijden? Ja, dat kan. Maar ook hier rijst weer de vraag: is dit geen kwestie van ongewenst lijden? Iemand kan dit alleen zelf bepalen, vragen van deze aard zijn dus per definitie subjectief.

Dit plaatst de arts in een lastige positie, die moet ervan overtuigd zijn dat er sprake is van ondraaglijk lijden voordat er euthanasie kan worden toegepast. Maar ook deze overtuiging kent geen harde ijkpunten. Bij de beoordeling van euthanasie in geval van 'voltooid leven' moet het onderscheid tussen ondraaglijk en onwenselijk lijden nadrukkelijk worden gemaakt.

Daarom moeten we deze vraag wat vaker luid en duidelijk stellen. Als er euthanasieverzoek word gedaan moet niet alleen de dokter deze vraag niet alleen met de patiënt bespreken, maar ook met alle betrokkenen. Hetzelfde geldt voor de patiënt. Die moet met zichzelf, met de partner en met familieleden bespreken of er sprake is van ondraaglijk of ongewenst lijden. Alleen dan kan worden vastgesteld of euthanasie een verlossing is van ondraaglijk lijden of middel om een ongewenste laatste levensfase te beëindigen.

De Toetsingscommissies Euthanasie hebben in 2013 geen enkele casus als onzorgvuldig beoordeeld, omdat de ondraaglijkheid van lijden niet duidelijk zou zijn. Een liberale uitleg van de wet wordt door de commissies niet tegengehouden. De wet biedt de ruimte, de behoefte van patiënten aan autonomie neemt toe. De dokters, de SCEN-artsen en de toetsingscommissies schuiven mee. Theo Boer vraagt zich af of we deze ontwikkeling een halt kunnen toeroepen. Dat zal moeilijk zijn. De wet laat dit toe en maatschappelijke krachten hebben hun eigen onvoorspelbare dynamiek. Maar iedereen moet zich wel steeds afvragen of er sprake is van ondraaglijk of ongewenst lijden. Voor dat laatste is de euthanasiewet echter niet bedoeld.

, SCEN-arts