We kunnen geen afscheid nemen, dat is frustrerend

Vandaag, bijna vier maanden na de vliegramp, is de nationale herdenking van de slachtoffers van de MH17. Veel nabestaanden zitten nog met onbeantwoorde vragen. Bijvoorbeeld: in hoeverre valt Malaysia Airlines iets te verwijten?

Het wordt nabestaanden van de ramp met vlucht MH17 niet eenvoudig gemaakt de dood van hun dierbaren te verwerken. „Ze worden gehinderd in hun rouw”, zegt advocaat Veeru Mewa, die bij advocatenkantoor Beer ongeveer zeventig nabestaanden van 31 slachtoffers bijstaat.

Twee kwesties zitten nabestaanden hoog.

Eén: wisselende berichten over de oorzaak van het neerstorten van de vlucht van Malaysia Airlines.

Twee: gehannes met het bergen van menselijke resten en bezittingen van de passagiers van het toestel dat op 17 juli boven Oekraïne werd neergeschoten.

Neem de nabestaanden van Bryce Fredriksz en zijn vriendin Daisy Oehlers. Ergernis en machteloosheid beheersen hun leven. „In het begin had ik waardering voor hoe dit land het deed. De ceremonie bij de terugkeer van de kisten was heel mooi. Maar inmiddels denken we er heel anders over”, zegt Silene Fredriksz-Hoogzand, moeder van Bryce.

Nederland heeft „veel te soft en te slap” geopereerd, vindt ze. „Ik wil weten wat er is gebeurd. Wie is hier verantwoordelijk voor? Het is toch onbegrijpelijk dat het toestel daar vloog terwijl drie dagen daarvoor ook een toestel was neergehaald? Waarom geven de Amerikanen hun satellietbeelden over de raket niet af, als ze die hebben? Waarom stond premier Rutte drie maanden geleden niet al bij Poetin op de stoep? Hij had het heel anders moeten aanpakken.”

Bryce en Daisy zijn geïdentificeerd, maar hun gevonden resten beperken zich tot een rechtervoet van Bryce en een achttien centimeter lang, sterk verbrand stuk bot van Daisy. Een neef van Daisy reisde onlangs zelf naar de plaats van de crash af om naar resten te zoeken.

Silene Fredriksz: „Het is toch te gek dat de rest daar nog ligt? Je ligt in bed en hoort je kind als het ware vragen: kom me halen. Laten ze de aarde zeven op zoek naar botten! We hebben een stille tocht en een herdenking gehad. Maar een uitvaart is met één voet en een stuk bot niet mogelijk. We kunnen geen afscheid nemen. Dat is frustrerend.”

Tegemoetkoming van 3.700 euro

De meeste nabestaanden hebben inmiddels 3.700 euro ontvangen van Malaysia Airlines, als tegemoetkoming in de eerste kosten. Ook heeft „een grote groep” zich gemeld voor een voorschot van 37.000 euro, zegt advocaat Robert Pessers, die Malaysia Airlines bijstaat bij advocatenkantoor Van Traa.

Dat voorschot was Malaysia Airlines niet verplicht uit te keren. Pessers: „Men heeft zich coöperatief opgesteld.” De schadevergoeding kan per slachtoffer oplopen tot 130.000 euro, áls blijkt dat Malaysia Airlines niets te verwijten valt. Als dat wel zo is, dan kan de vergoeding hoger uitvallen.

De uitkering is bedoeld om de kosten van de uitvaart te dekken, en voor het wegvallen van inkomsten die door de overledene werden ingebracht.

Nabestaanden hoeven niet altijd familieleden te zijn. Volgens advocaat Mewa is het „heel ingewikkeld” om te bepalen wie wel en wie geen nabestaanden zijn, omdat er op deze vlucht veel gescheiden mensen vlogen.

Malaysia Airlines heeft van die ingewikkeldheid nog niet veel gemerkt, zegt advocaat Pessers. „Wij gaan uit van het Nederlands recht. Daar staat duidelijk wie recht heeft op schadevergoeding.” Veeru Mewa: „Uitgaan van het Nederlands recht is financieel gunstig voor Malaysia Airlines. Maar er kunnen ook andere andere rechtstelsels van toepassing zijn.”

Het kan ook duidelijk worden dat Malaysia Airlines wél iets te verwijten valt. Bijvoorbeeld dat het onverantwoord was om over het oorlogsgebied te vliegen, ook al was het luchtruim open. Een hogere schadevergoeding is geen overbodige luxe, zegt advocaat Mewa. Neem alleen al de uitvaartkosten. „Wat als er achthonderd mensen komen op een uitvaart van een vijftienjarige jongen? Dan is een paar duizend euro echt niet voldoende.” En stel dat een jong kind beide ouders heeft verloren? „Dan is 130.000 euro bij lange na niet genoeg om jarenlang in het levensonderhoud te voorzien.”

Rouwen doe je maar in de kerk

Om meer geld in de wacht te slepen moeten de advocaten „creatief” zijn, zegt Mewa. Nederland is karig als het gaat om schadevergoedingen onder het motto: je moet verdriet niet commercialiseren. „Nederland redeneert: rouwen doe je maar in de kerk.” Een wetsvoorstel dat dit moest veranderen, haalde het tot dusverre niet.

En ook in in andere landen, zoals de Verenigde Staten en Engeland, is het gebruikelijk ‘affectieschade’ te vergoeden. Mewa: „Dat gaat vaak om een veelvoud van wat Nederland betaalt.” Ook ‘doorlopende kosten’ zoals een hypotheek van het huis van de overledene worden in het buitenland vaker vergoed.

Financieel gunstig voor nabestaanden is het vooral wanneer een land onder politieke druk z’n verantwoordelijkheid neemt en een schikking treft. „Mensen lachen ons soms uit als we op die mogelijkheid wijzen. Maar als je een langere adem hebt, is dat heel goed mogelijk.”

Neem de afwikkeling van de terroristische aanslag op een toestel van PanAm, dat in 1988 boven het Schotse Lockerbie neerstortte. Uiteindelijk besloot de Libische leider Gaddafi, hoewel hij geen schuld bekende, toch over de brug te komen met 2,7 miljard dollar. Mewa: „Daar is per slachtoffer tot tien miljoen dollar uitgekeerd.”