Nationale Herdenking voor slachtoffers vlucht MH17 in Amsterdam

Tijdens de Nationale Herdenking in de RAI Amsterdam waren vandaag 1.600 mensen aanwezig. Onder hen waren koning Willem-Alexander en koningin Maxima, premier Rutte en voormalig minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans.

Tijdens de ceremonie kwamen de nabestaanden aan het woord en werden de namen van alle 298 slachtoffers voorgelezen. Douwe Bob, Lennette van Dongen en sopraan Maartje Rammeloo zorgden voor de muzikale invulling. Glennis Grace sloot de ceremonie af met I Was Here. NRC hield een liveblog bij, dat hieronder is terug te lezen.

Toespraak Rutte staat online

De toespraak die premier Rutte aan het begin van de ceremonie gaf, staat online.

Wat als…?
Wat als de vakantie een dag later was begonnen?
Wat als het vliegtuig vertraging had gehad?
Wat als ik straks wakker word en het blijkt allemaal een boze droom te zijn geweest?
(…)
Dames en heren, en vooral u, familieleden en vrienden van de slachtoffers: wie heeft het zich na 17 juli niet afgevraagd?
Wat als?

De hele tekst is hier te lezen.

Afsluiting

Glennis Grace zingt I Was Here van Beyoncé. Ondertussen worden foto's van de slachtoffers op de muren van de RAI geprojecteerd.

Maartje van Weegen sluit de ceremonie af:

... ik hoor de muziek, ik hoor u huilen, u wilt vast napraten over wat u heeft meegemaakt. Wij doen dat hier in de RAI Amsterdam. Ieder op z'n eigen manier."

Voor Een Vriend

Nabestaande Suze Ann Baker haalt herinneringen op aan haar ouders, die op weg waren naar hun geboorteland Indonesië.

"'s Nachts om half twee viel het doek. Ze stonden op de lijst."

Het gemis is zo heftig, dat ze soms niet op haar benen kan staan.

"Donderwolken trokken samen. Het gat dat ze achter hebben gelaten is niet te vullen. Toch komt er soms een straaltje zon. Dankbaar zijn we hoe Nederland omgaat met deze tragedie. Dankbaar dat we elkaar nog hebben. En de herinneringen."

Vervolgens neemt acteur Bram van der Vlugt het woord. Hij draagt een tekst van Toon Hermans (Voor Een Vriend) voor:
We zullen samen door het stille landschap gaan
Nu je mijn handen niet meer aan kunt raken,
raak je mijn hart nog duidelijker aan.

Jacobine Geel: Wie genoemd werd, was aanwezig.

Jacobine Geel doet de inhoudelijke afsluiting van de ceremonie:

"Zolang wij leven, zijn wij met wie wij aan de dood verloren, verbonden."

"Met iedere naam die genoemd werd raakte deze ruimte meer gevuld. Want wie genoemd werd, was aanwezig."

"Verbondenheid heeft twee gezichten. Het betekent vreugde, maar eindigheid nestelt zich in ons bestaan (...) Verbondenheid lijkt de prijs van verbondenheid."

"Wij zetten voort wat zij in de wereld probeerden neer te zetten. Maar wij hoeven ons hele leven niet weg te zetten in verdriet."

NRC-redacteur Arjen Schreuder over het voorlezen van de 298 namen:

"Hoe zwaar en droevig en indrukwekkend kan het zijn, eenvoudig namen noemen. Dertig nabestaanden, staande tussen de andere bezoekers en oplichtend in het donker, soms ondersteund door familie, noemen om beurten de namen van de 298 omgekomenen en hun leeftijd. Hun namen worden vervolgens opeenvolgend geprojecteerd op de wanden van de zaal.

De namen gaan soms vergezeld van een omschrijving. Onze mooie lieve slimme zoon. Mijn lieve schoonzus. Mijn goede vriendin. Onze lieve zoon. Onze fijne vader. Mijn lieve dochter. Mijn lieve ouders. Mijn fijne broer. Ons allerliefste broertje. Onze altijd lachende vriend. Mijn soulmate. Mijn lieve vader die helaas nog niet bij ons terug is.

Dan volgt de Last Post, een minuut stilte en het Wilhelmus. Een lied van hoop, zegt Maartje van Weegen."

Zanger Douwe Bob brengt vervolgens Beautiful:

Last Post

Maartje van Weegen verzoekt de aanwezigen om op te staan. De Last Post wordt ingezet, hierna volgt een minuut stilte.

Video: Maartje Rammeloo - Pie Jesu

Zodra de laatste naam is voorgelezen, wordt The Last Post ingezet. Daarna volgt een minuut stilte.

Nabestaanden van de slachtoffers van de ramp met vlucht MH17 leggen bloemen. Foto ANP/Jasper Juinen

Pie Jesu

Na een kort intermezzo van Maartje van Weegen wordt nu Pie Jesu uit Requiem van Andrew Lloyd Webber door sopraan Maartje Rammeloo ingezet. Na dit stuk worden de namen van alle slachtoffers voorgelezen door nabestaanden, alsmede hun leeftijd.

Lenette van Dongen zingt

Aan het woord is nu Gita Wiegel. Haar moeder kwam om bij de vliegramp. Iedere dag wordt ze achtervolgd met het feit dat iemand die zo dierbaar was, er niet meer is.

"Het idee dat ik haar voor vier weken zou moeten missen, was verschrikkelijk. Ik wou dat ik alles terug kon draaien. Ik mis de ruzies en discussies met haar."

'Pas goed op jezelf schatje', was de laatste sms die ze van haar moeder kreeg. Ze probeert haar gevoelens weg te stoppen, maar:

"Van binnen ga ik kapot."

Gedicht Paul Marckelbach

Paul Marckelbach draagt een gedicht voor voor zijn omgekomen familieleden:
Ik koester de herinneringen
kijk terug, en voel dan wel de warmte
van al het moois dat was

Lacrimosa uit Requiem van Mozart volgt.

Premier Mark Rutte spreekt bij de Nationale Herdenking van de ramp met de MH17 in de RAI. Foto ANP/Jasper Juinen

Nabestaanden aan het woord

Als eerste nabestaanden spreekt Anton Kotte, die drie familieleden heeft verloren door de ramp:

Wij voelen ons geamputeerd.

Hij vergelijkt de situatie met een hard rijdende trein die maar niet stil komt te staan:

"We kennen elkaar niet, maar zijn wel lotgenoten. We staren wazig naar buiten."
Om te eindigen met:

"We wachten op de familierechercheurs. Gelukkig zullen de herinneringen nooit verdwijnen. Hoi met mij! Ha moeders! Ha ma! Dat klinkt maar door. En door."

Marco Borsato zingt Voor Altijd

Na de toespraak van premier Rutte zingt Marco Borsato met een kinderkoor Voor Altijd.

NRC-redacteur Arjen Schreuder over het begin van de ceremonie:

Er worden klokken geluid. Op de wanden projecties van foto's van de rampplek. Enkele nabestaanden huilen stil, pakken elkaars hand, slaan een arm om elkaars schouder. Ceremoniemeester Maartje van Weegen vertelt dat heel Nederland meeleeft. Dan volgt weer muziek, een koraal uit de derde symfonie Aan mijn Vaderland van Bernard Zweers.

Premier Rutte neemt het woord:

"Wat als de vakantie anders was begonnen (...) Er is geen wat als als. Er is alleen de realiteit van 298 doden."

"Hun stemmen worden niet meer gehoord. Hun aanwezigheid, hun talenten, hun vriendschap en hun talenten zijn weggenomen."

"Iedereen die na 17 juli een geliefde moet missen, doet dat op zijn/haar eigen manier. Er is geen stappenplan voor rouw. Maar er is wel de saamhorigheid en de onderlinge verbondenheid. We hebben het gezien en ervaren, dat als de dood zo dichtbij komt, wij elkaar vasthouden. Dan zijn we samen verbijsterd.

De moeilijke momenten gaan komen. De eerste kerst. De eerste vakantie. De eerste keer 17 juli. En steeds weer die vraag 'wat als'.

Ceremoniemeester Maartje van Weegen opent de bijeenkomst. Zij meldt dat voor de buitenlandse nabestaanden de ceremonie simultaan wordt vertaald.
De eerste muziek wordt gespeeld. Het allegretto uit de zevende symfonie van Beethoven, door het Radio Filharmonisch Orkest. Daarna volgt de uitvoering van het lied Sleep van Eric Whitacre, door het Groot Omroepkoor. Vervolgens komen koning Willem-Alexander en koningin Maxima de zaal binnen, iedereen gaat staan.
NRC-redacteur Arjen Schreuder geeft vooraf aan de ceremonie een korte impressie:

De nabestaanden en hoogwaardigheidsbekleders stromen binnen. De zaal baadt in een zacht oranje licht, en de bezoekers zitten rondom een ronde vorm gevuld met 298 kaarsen en veel bloemen. De nabestaanden mochten maximaal tien personen meenemen. Er zitten ongeveer zestienhonderd nabestaanden in de zaal. De koning en de koningin maken zo dadelijk hun entree, de meest betrokken leden van het kabinet hebben hun plaatsen, tussen de nabestaanden, ingenomen.

Wat houdt de ceremonie in het kort in?

De ceremonie is vormgegeven op basis van de ideeën en wensen van de nabestaanden. Zij zullen centraal staan in de ceremonie. Drie van hen zullen spreken. In totaal dertig nabestaanden zullen de namen van alle 298 slachtoffers voorlezen. Premier Rutte zal een speech geven en er zullen muzikale optredens zijn van onder anderen Marco Borsato en Douwe Bob.

Wie zijn er aanwezig?

In totaal zijn er ruim 1.600 nabestaanden aanwezig. Daarnaast komen ongeveer 150 familierechercheurs - de mensen die de nabestaanden bijstaan - en een groot aantal begeleiders van Slachtofferhulp Nederland.

Onder de aanwezigen zijn ook koning Willem-Alexander, koningin Máxima, prinses Beatrix, prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven. Ook zullen de betrokken kabinetsleden, Kamerleden en ambassadeurs in het buitenland er zijn, net als burgemeesters van gemeenten waar slachtoffers woonden.

Waar is het te volgen?

De ceremonie zal live te volgen zijn bij de NOS op NPO 1, online op NPO.nl en op Radio 1.