De man die al jaren (heel veel) geld biedt voor bewijs van paranormale gaven

Geen cent. Al zestig jaar biedt hij mensen geld – inmiddels zelfs een miljoen – om te bewijzen dat ze beschikken over paranormale gaven, en het kostte hem geen cent. Maar James Randi, James “The Amazing Randi”, vindt het rot al die mensen te zien falen. The New York Times maakte een prachtig lang profiel van de oude illusionist en beroepsscepticus.

Screenshot via YouTube

Geen cent. Al zestig jaar biedt hij mensen geld - inmiddels zelfs een miljoen - om te bewijzen dat ze beschikken over paranormale gaven, en het kostte hem geen cent. Maar James Randi, James “The Amazing Randi”, vindt het rot al die mensen te zien falen. The New York Times maakte een prachtig lang profiel van de oude illusionist en beroepsscepticus.

Want daar kennen mensen hem van, die scepsis. Alles wat er gebeurt, is te verklaren. Alles is wetenschap. Daarom gelooft hij niet in een god en daarom vindt hij het verschrikkelijk dat er mensen zijn die beweren te beschikken over krachten die ze simpelweg niet kunnen hebben. Het verhaal opent met een 32-jarige Chinees die maar al te graag de uitdaging aangaat. Die denkt dat hij energie kan overdragen aan mensen, die dat vervolgens voelen als een soort warmtestoot. Het mag bij een van de negen geblinddoekte mensen niet lukken. Het ging al bij de eerste twee mis.

Uri Geller

En deze Fei Wang heeft vele voorgangers, en allemaal proberen ze achteraf kapot te rationaliseren waarom het nu net dat ene moment niet lukte.

“They’re always rationalizing,” Randi told me as we walked to dinner at the casino steakhouse. “There are always reasons prevailing why they can’t do it. They call it the resilience of the duped. It’s with intense regret that you watch them go down the tubes.”

Beroemde voorgangers ook. Een grote rol in het stuk is weggelegd voor Uri Geller, die we allemaal wel kennen als die man die lepels kan buigen en horloges weer kan laten werken. Of dat mensen in ieder geval wijsmaakt. Randi heeft er jaren werk van gemaakt Geller te ontmaskeren als een fraudeur, Geller die maar niet wilde toegeven dat wat hij deed gewoon illusie was. Tonnen besteedde Randi eraan, tot op het punt dat de man met wie hij de Committee for the Scientific Investigation of Claims of the Paranormal oprichtte zei dat het te duur werd nog door te gaan met het ontmaskeren van Geller.

En dat had hij al eens gedaan, hem ontmaskeren. Randi vroeg producers van de talkshow van de beroemde Johnny Carson ervoor te zorgen dat Geller tijdens zijn optreden in de show geen trucs kon gebruiken. Toen faalde Geller jammerlijk, maar hij werd alleen maar populairder. Geller sprak zelfs eens over Randi als de beste PR-man die hij had.

Randi gave Carson’s prop men advice on how to prepare for the taping, and the result was a legendary immolation, in which Geller offered up flustered excuses to his host as his abilities failed him again and again. “I sat there for 22 minutes, humiliated,” Geller told me, when I spoke to him in September. “I went back to my hotel, devastated. I was about to pack up the next day and go back to Tel Aviv. I thought, That’s it — I’m destroyed.” But to Geller’s astonishment, he was immediately booked on “The Merv Griffin Show.” He was on his way to becoming a paranormal superstar. “That Johnny Carson show made Uri Geller,” Geller said. To an enthusiastically trusting public, his failure only made his gifts seem more real: If he were performing magic tricks, they would surely work every time.

Derek Ogilvie ging de uitdaging ook al eens aan:

De partner zonder identiteit

Minstens zo fascinerend aan het stuk is het deel over zijn relatie met zijn jongere partner José Alvarez, ooit ingehuurd als een personage dat zogenaamd ‘bezeten’ was door een tweeduizend jaar oud figuur. Om te bewijzen dat hij mensen én media in deze hoax kon laten trappen. Succesvol. Maar pas echt interessant wordt het als in 2011 blijkt dat Alvarez een verleden heeft waarvan Randi niet wist. Dat hij helemaal niet José Alvarez heet en illegaal in het land is, gevlucht voor de homofobie in zijn thuisland Venezuela.

“The agents took Alvarez directly to Broward County Jail, where he was photographed, issued a gray uniform and registered as FNU LNU: “first name unknown, last name unknown.” (…) He said he was given the name and Social Security number of José Alvarez by a friend in a Fort Lauderdale nightclub, and used it to apply for a passport in 1987. Alvarez told the agent he was deeply sorry for the trouble he had caused the real Alvarez — who he believed was dead but turned out to be a teacher’s aide living in the Bronx. FNU LNU said his real name was Deyvi Orangel Peña Arteaga.”

Arteaga mocht uiteindelijk blijven. Voorlopig dan. Nu staat hij Randi bij, wiens gezondheid er steeds verder op achteruitgaat. Hij is al meerdere keren dicht bij overlijden geweest. Het verhaal sluit af met een van vele mooi opgeschreven anekdotes, van een keer dat Randi dacht heel bewust bijna dood te gaan en besloot op te schrijven wat hij ervoer.

Lees het hele stuk van Adam Higginbotham bij The New York Times.