2,2 miljoen stemmen ‘op weg naar vrij Catalonië’

De peiling was symbolisch, en veel nee-stemmers bleven thuis. Maar veel Catalanen eisen nu een echt referendum.

Dat zo’n 2,2 miljoen van de ruim vijf miljoen stemgerechtigde Catalanen gisteren meededen aan een peiling die door de Spaanse regering als waardeloos was afgedaan, geeft aan hoe diep de onvrede in Catalonië is. Maar of de meerderheid van de bevolking hier echt voor een onafhankelijke staat opteert, is allerminst zeker. De Catalaanse regiopresident Artur Mas eiste na het uitbrengen van zijn symbolische stem een serieus antwoord op die vraag. „Er moet een echt referendum komen met alle consequenties van dien.”

Dit laat zien hoe broos de verhouding tussen ‘Madrid’ en Catalonië blijft. De Catalanen – volgens opiniepeilingen verdeeld over de vraag of Catalonië zich moet afscheiden van Spanje – voelen zich sinds het hooggerechtshof een referendum verbood, monddood gemaakt. Ze kijken jaloers naar de Schotten, die zich in september wél mochten uitspreken over de hun toekomst. In Catalonië draait het nu niet meer omof no voor onafhankelijkheid, maar om het recht van de Catalanen hun stem te laten horen. Dat verklaart de betrekkelijk hoge opkomst van gisteren. Alle inwoners van Catalonië van zestien jaar en ouder mochten meedoen, net als Catalanen in het buitenland.

Oongeveer tachtig procent zei ja tegen onafhankelijkheid. De betekenis daarvan is beperkt. Veel potentiële ‘nee’ stemmers bleven thuis, omdat zowel de Spaanse regering als de Catalaanse regioregering hadden laten weten dat de uitslag geen officieel karakter zou krijgen. De Spaanse premier Mariano Rajoy stelde dat de uitkomst „geen enkel effect” heeft. Joana Ortega, vice-presidente van de regioregering, sprak gisteren van „een verkiezingsdag over de toekomst van Catalonië zonder politieke waarde.”

De morele waarde was voor vele Catalanen echter groot. Al snel nadat de 1.317 stembureaus hun deuren om negen uur openden, vormden zich lange rijen. Dat de peiling geen officiële status heeft weerhield er niet van te stemmen. „Ik heb 43 jaar op deze dag gewacht”, zei de 43-jarige bioloog Ferran Climent, in een geel shirt met de slogan ‘Nu is de tijd’. „Ik zie dit als een volgende stap in een proces. Een weg naar een vrij Catalonië.”

Roser Torrent (84) heeft zich er bij neergelegd dat zij de geboorte van een nieuwe Catalaanse Republiek niet zal meemaken. Maar de twee voorgelegde vragen – Wilt u dat Catalonië een staat wordt? Wilt u dat deze staat onafhankelijk wordt? – beantwoordde ze met sí. „Dit is een glorieuze dag”, stelde Torrent. „Ik heb de tijd nog meegemaakt dat wij echt onderdrukt werden. Dat we onze eigen taal niet eens mochten spreken. Catalanen hebben recht op een eigen stem. Dat wil de regering in Madrid nog steeds niet begrijpen. Voor mij is het te laat. Maar ik hoop wel dat mijn kleinkinderen in een vrij Catalonië kunnen leven.”

De vele Spanjaarden in Catalonië denken daar totaal anders over. Juan Tobajas Jimenez – geboren in Sevilla maar al vijftig jaar woonachtig in Barcelona – zegt: „Terwijl ze er in Duitsland bij stilstaan dat de Muur 25 jaar geleden viel, willen ze zich hier gaan afscheiden. Een belachelijk idee. Maar als je er zo over denkt als ik kun je in Catalonië beter je mond houden. Ik behoor tot de zwijgende meerderheid.”