Voor VS is Iran in strijd tegen IS nu even belangrijker dan Israël

President Obama schrijft brief aan ayatollah Khamenei in de hoop Iran indirect bij coalitie tegen IS te kunnen betrekken.

In een zeldzaam gebaar van goede wil heeft de Amerikaanse president Obama een brief geschreven aan de Iraanse Opperste Leider ayatollah Ali Khamenei. Beide landen onderhouden formeel geen diplomatieke betrekkingen sinds de Iraanse Revolutie in 1979. Maar Obama heeft de afgelopen jaren vaker gecorrespondeerd met Khamenei in een poging de relaties te verbeteren.

De brief, die half oktober in het geheim is verstuurd, onderstreept het belang van Iran in de strijd tegen de Islamitische Staat (IS) in Irak en Syrië. Obama schrijft dat Iran en de VS een gedeeld belang hebben de opmars van IS te stoppen. Hij verzekert de Iraanse leider dat de luchtaanvallen op IS niet zullen worden uitgebreid naar het Syrische regime, een bondgenoot van Iran. Obama benadrukt echter dat samenwerking tegen IS grotendeels afhankelijk is van een deal over Irans omstreden nucleaire programma.

Obama heeft in augustus een militaire operatie gelanceerd om IS te vernietigen. Daarbij zijn tientallen landen betrokken. Iran maakt geen deel uit van de coalitie, maar geeft het Iraakse leger wel advies en levert wapens aan de Koerden in Noord-Irak. Amerikaanse en Iraanse militaire adviseurs in Irak zouden al wel met elkaar communiceren via het Iraakse leger.

Obama stelt in de brief niet expliciet voor dat de VS en Iran hun militaire activiteiten coördineren. Het Witte Huis herhaalde gisteren nog eens dat daar absoluut geen sprake van zal zijn. Maar mensen die bekend zijn met de brief, zeiden tegen het Amerikaanse tijdschrift Foreign Policy dat er wel een „sterke implicatie” in die richting is.

Khamenei is echter zeer sceptisch over betere relaties met de VS. Hij ziet de IS als een Amerikaanse creatie om verdeeldheid te zaaien in het Midden-Oosten. „Sommige dachten dat het wellicht een goed idee was met de Amerikanen samen te werken. Maar ik ben het daar niet mee eens.”

De VS hebben hun bondgenoten in het Midden-Oosten – Israël, Saoedi-Arabië, de Golfstaten en Jordanië – niet ingelicht over de brief. Dat zal hun vertrouwen in de Amerikaanse regering, dat toch al gering is, verder ondermijnen. Israël en de sunnitische landen vrezen dat een nucleair akkoord tussen de VS en hun aartsrivaal tot verdere toenadering zal leiden.

Het uitlekken van de brief leidde onmiddellijk tot stekelige reacties in Israël. De krant Ha’aretz bracht het onder de kop ‘Obama stuurde brief naar Khamenei achter Israëls rug’. De Israëlische minister van Buitenlandse Zaken, Avigdor Lieberman, zei: „Iran is onacceptabel voor elke coalitie van de gematigde wereld tegen de IS.”

De brief komt vlak voor de deadline voor de nucleaire onderhandelingen op 24 november. De VS en vijf andere grootmachten willen voorkomen dat Iran een atoombom maakt. Het land is daar volgens hen dichtbij. Zij willen dat Iran de productie van uranium grotendeels staakt en het restje gebruikt voor vreedzame doeleinden. Maar de standpunten liggen nog ver uit elkaar, zoals over het aantal centrifuges dat Iran mag blijven gebruiken.

Er zijn wel positieve signalen. Vorige week bracht The New York Times het nieuws dat Iran ermee akkoord is gegaan om een groot deel van zijn uraniumvoorraad naar Rusland te verschepen. De Russen zouden het uranium vervolgens omzetten in brandstofstaven voor de commerciële kernreactor bij Bushehr. Ook zouden westerse onderhandelaars het aantal centrifuges, dat Iran mag blijven gebruiken, naar boven hebben bijgesteld.

De pogingen om een akkoord te sluiten worden in de VS bemoeilijkt door de verkiezingsoverwinning van de Republikeinen deze week. Ze hebben nu een meerderheid in beide kamers van het Congres, waardoor ze een akkoord kunnen blokkeren of nieuwe sancties kunnen opleggen aan Iran. Obama kan hier alleen met een veto een stokje voor steken.