Urine over enkels? Structureel

Verpleeghuizen De inspectie waarschuwt al meer dan tien jaar voor dezelfde problemen in verzorgingshuizen, blijkt uit analyse van rapporten. „De kennis en ervaring van zorgverleners sluit niet aan bij zorgbehoefte ouderen.”

foto Thinkstock

Verpleeg- en verzorgingshuizen kampen met structurele problemen en slagen er niet in deze op te lossen, ondanks aanhoudende waarschuwingen van de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Dat blijkt uit een analyse door deze krant van meer dan tien rapporten over verpleeghuiszorg, die de Inspectie in de afgelopen vijftien jaar heeft opgesteld.

In de rapporten doet de Inspectie verslag van inspectiebezoeken bij honderden verzorgingshuizen. Keer op keer komen dezelfde mankementen naar voren: te weinig deskundig personeel, onveilige situaties bij medicatieverstrekking en te veel vrijheidsbeperking voor de bewoners.

De inspectie eist op deze punten al zeker tien jaar verbeteringen, maar volgens een rapport van dit jaar komen die „onvoldoende” van de grond.

Inspecteur-generaal Ronnie van Diemen-Steenvoorde zegt in een toelichting dat ze wel ziet dat verzorgingshuizen proberen de zorg te verbeteren, maar dat die pogingen voortdurend worden ingehaald door de werkelijkheid: ouderen die op steeds hogere leeftijd en met ernstiger klachten in het verzorgingshuis terechtkomen.

Van Diemen-Steenvoorde: „De kennis en ervaring van zorgverleners is niet in overeenstemming met de zorgbehoefte van ouderen. Dat is ons belangrijkste punt van zorg.”

Staatssecretaris Van Rijn

Deze week werd staatssecretaris Martin van Rijn (PvdA, zorg) in verlegenheid gebracht door zijn eigen vader, die in een interview in het Algemeen Dagblad vertelde over de toestand in het verpleeghuis van zijn vrouw. Personeel zou er vaak afwezig zijn, vertelde Van Rijn senior, hij moet er soms uren ‘oppassen’ op de afdeling met dementerende ouderen. De urine zou zijn vrouw regelmatig langs de enkels lopen.

Het zijn schrijnende voorbeelden van dezelfde problemen die de inspectie al jaren signaleert.

In 2006 schrijft ze over incontinentie: „In de verpleeghuiszorg legt men zich te gemakkelijk neer bij de gedachte dat incontinentie hoort bij oudere mensen en dat verbeteringen niet mogelijk zijn.”

In 2005, over voeding: „In een kwart van de verpleeghuizen is structurele aandacht voor vocht- en voedselvoorziening afwezig.”

In 2004 is sprake van tekort aan personeel, vooral ’s avonds, ’s nachts en in het weekend. De inspecteurs schrijven: „Dit kan leiden tot gevaarlijke situaties.” Deze zorgen worden vaak herhaald, bijvoorbeeld in 2008: „De inzet van personeel op basis van de individuele zorgvraag en zorgzwaarte van cliënten is nog geen gemeengoed in de verpleeg- en verzorgingshuizen.”

Verbeterplannen

Zo’n tien jaar geleden kwam het tot een storm van protest van politiek en maatschappij over verpleeghuizen, toen bleek dat sommige verpleeghuizen zogenaamde ‘pyjamadagen’ hadden, omdat personeel er niet aan toekwam de ouderen te helpen met aankleden. Gevolg: de instellingen kwamen met verbeterplannen, kwaliteitskaders, programma’s voor veiligheid en programma’s om incontinentie tegen te gaan. Dat leek te helpen. De inspectie kwam in 2008 met een rapport, waarin zij sterke verbeteringen constateerde op het terrein van de patiëntveiligheid, de voedselvoorziening, en afspraken rond personeel en incontinentie.

Maar de verbeteringen hebben niet doorgezet, blijkt uit een spijkerhard rapport dat de inspectie afgelopen zomer schreef. De instantie legde voor dit rapport meer dan duizend bezoeken af aan verpleeg- en verzorgingshuizen – daarvan zijn er 2.000 in heel Nederland. Kern van het rapport is een opsomming van misstanden:

In meer dan de helft van de instellingen is het personeel niet opgewassen tegen de zorgvragen van bewoners. In deze instellingen is niet zeven dagen per week, 24 uur per dag, voldoende deskundig personeel.

In negen van de tien verzorgingshuizen is de medicatieveiligheid niet op orde.

Bij 172 onaangekondigde bezoeken bleek dat de helft van de instellingen niet voldoet aan de norm voor behandelingen van doorligwonden.

Slechts een op de vijf verzorgingshuizen gaat goed om met incontinentie; in de overige huizen kan het voorkomen dat bewoners in het broek plassen of poepen en daar te lang mee blijven zitten.

Organisatie van ‘vocht en voeding’ voldoet niet in veertig procent van de gevallen.

Ligt dat aan de inzet van het personeel? Nee, blijkt uit het rapport. Zij doen hun best, maar kunnen het niet aan. Inspecteur-generaal Van Diemen-Steenvoorde. „Er zijn verbeteringen in verpleeghuizen, het is veiliger, er zijn betere zorgplannen. Maar de maatschappij is meebewogen met verbeteringen. Zorgzwaarte is toegenomen. Ouderen komen steeds zieker het huis binnen; daar is personeel te vaak niet tegen opgewassen.”

Vanaf volgend jaar moeten ouderen, door een wetswijziging, nog langer thuis blijven wonen. Vrienden en familie worden gestimuleerd om mantelzorg te leveren.

De wetswijziging betekent dat veel verpleeghuizen sluiten. Van Diemen-Steenvoorde: „De andere verpleeghuizen moeten zich voorbereiden op patiënten met een nóg grotere zorgbehoefte. Besturen moeten investeren in vaardigheden van hun medewerkers. Nu al kunnen ze hun taak vaak niet aan. Dit baart mij grote zorgen.”