Tandartsen zijn de vrije jongens van de zorg

Over een half jaar dalen de vaste tarieven die tandartsen rekenen flink. Aan het besluit van de Nederlandse Zorgautoriteit ging een taaie strijd met een eigenwijze beroepsgroep vooraf.

Nog een dik half jaar wachten en dan gaan de tarieven van tandartsen over een brede linie omlaag. De Nederlandse Zorgautoriteit, een toezichthouder, heeft dat vrijdag besloten.

1Waarom stellen tandartsen zelf hun prijzen niet vast? Er geldt toch marktwerking in de zorg?

Nee, de tandartsen zijn een beetje buitenbeentjes in de zorg. Aan de ene kant zijn de tarieven van de tandarts niet vrij, die stelt de toezichthouder vast. Aan de andere kant zijn tandartsen van oudsher kleine ondernemers, met veelal een eigen praktijk. Ze gelden als de vrije jongens van de zorg. Zij hebben zich weten te onttrekken aan de tucht van de grote verzekeraars. Ze zijn goed georganiseerd en hebben lef. Zij hebben niet te maken met de enorme kortingen waarmee andere kleine zelfstandigen in de zorg kampen, zoals fysiotherapeuten, logopedisten en psychologen.

2De tarieven gaan nu omlaag, maar waren die recentelijk niet geëxplodeerd?

Dat klopt, althans, dat stelde de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) vast. Nadat de prijzen in 2012 in een experiment werden vrijgelaten, constateerde de toezichthouder al snel gebrekkige marktwerking en een tarief dat gemiddeld met 10 procent was gestegen. Van de bezoekers die ontevreden waren over hun tandarts bleek eenderde geen alternatief in de buurt te hebben. Grote prijsverschillen tussen tandartsen duidden op een markt die niet functioneerde. Maar de tandartsen stelden toentertijd dat het onderzoek niet deugde. De prijzen zouden slechts 3 tot 4 procent zijn gestegen. Onder druk van de Tweede Kamer werd het experiment vroegtijdig gestopt. Sinds 1 januari 2013 stelt de NZa de tarieven weer vast. Iedere deelbehandeling (etsen, verdoven, et cetera) heeft een door de NZa vastgestelde prijs. Lobbyclubs van tandartsen strijden sindsdien voor rehabilitatie van hun beroepsgroep. Zij kwamen met tegenonderzoeken die fouten van de NZa zouden aantonen.

3Klinkt bekend, tandartsen die onderzoeken afkraken.

Inderdaad, aan het huidige besluit over de tarieven is eveneens een taaie strijd voorafgegaan. Advieskantoor KPMG deed een studie en stelde dat tandartsen met een inkomen van 105.000 euro toe kunnen. Veel te weinig, vonden de tandartsen. Kijk maar naar dat van de huisarts, die heeft een ‘norminkomen’ van 125.000 euro. Dat inkomen wordt nu uiteindelijk verhoogd naar 128.000 euro.

4Waarom gelden er geen maximumtarieven in plaats van vaste?

Vrije tarieven met een door het Rijk vastgelegde maximumprijs lijken inderdaad het beste van twee werelden. Dan zullen prijzen dalen waar gezonde concurrentie mogelijk is. En waar weinig tandartsen zijn, zullen de tarieven niet de pan uit rijzen. Maar na het mislukte experiment moet de politiek daar even niets van hebben. Zo’n vrije markt met een maximumtarief is voor tandartsen ook minder aantrekkelijk. Nu mogen zij ondernemen tegen gegarandeerde afzetprijzen.

5De vaste tarieven gaan omlaag. Betalen we nu dus te veel?

Ja, dat kan je wel stellen, afgaande op de onderzoeken van de toezichthouder. Er wordt bewust een half jaar de tijd genomen zodat de tandartsen zich op de nieuwe tarieven kunnen instellen. De tarieven zijn dan ook een onderhandelingsresultaat: een klankbordgroep van diverse belangenclubs was bij de besluitvorming betrokken. Het is sowieso de vraag of er niet te veel betaald wordt voor de tandarts. Verzekeraar Achmea concludeerde eerder dit jaar dat een op de zeven tandartsen te veel declareert door te veel te behandelen, maar de sector betwist dit. Verzekeraars en tandartsen geven elkaar over en weer de schuld van verouderde declaratiesystemen. Tandartsen werken nog met medische codes uit de jaren tachtig. Het gevolg is dat het vullen van een gaatje, misschien wel de meest uitgevoerde behandeling, niet helder te declareren is. Het systeem kent het begrip vulling niet eens. Twintig jaar geleden gebeurde dat overwegend met zilverkleurig amalgaam, nu is de witte composietvulling in zwang.

6 De NZa kwam in opspraak. Speelt dat mee bij de tariefwijziging?

Tandartsen en toezichthouder stonden lange tijd lijnrecht tegenover elkaar. Maar de NZa én het ministerie van VWS kregen in september scherpe kritiek van de commissie-Borstlap. Die deed onderzoek naar aanleiding van het verhaal van Arthur Gotlieb, de klokkenluider die begin dit jaar zelfmoord pleegde nadat hij een bezwaarschrift had geschreven tegen zijn beoordeling bij de NZa, en andere misstanden aan de kaak stelde. Dat rapport gaf volgens een van de onderhandelaars „een momentum van aangepaste krachtsverhoudingen” tussen het ministerie, de toezichthouder en de tandartsen. Anders gezegd, de NZa zingt een toontje lager, de tandartsen krijgen meer hun zin.