Schaam je niet voor je schulden

Sinds de kredietcrisis zit een stijgend aantal mensen met een goede baan en een bovenmodaal inkomen zwaar in de schulden. Juist zij schamen zich voor hun slechte financiële situatie.

Illustratie XF&M

Problematisch hoge schulden: zes jaar geleden kon je dat nog wegwuiven als een probleem voor mensen met een uitkering, of een baantje onderaan de carrièreladder. Maar een meerderheid van de mensen die in 2013 bij de gemeente aanklopten voor hulp met hun schulden heeft gewoon een baan, blijkt uit het vorige maand verschenen NIBUD-rapport Schulden in Nederland.

En het percentage schuldenaren met een bovenmodaal inkomen is sinds de kredietcrisis ongekend hoog: 20 à 25 procent van het totale aantal hulpvragers (naar schatting 373.000 tot 531.000 huishoudens). Vermoedelijk is deze groep zelfs nog groter, omdat veel ‘bovenmodalen’ geen hulp zoeken.

„Dat zijn meestal hoogopgeleiden, die de schuldhulpverlening zien als iets voor losers”, zegt Joke de Kock, hoofd schuldhulpverlening bij de gemeente Tilburg en voorzitter van de Vereniging voor Schuldhulpverlening en Sociaal Bankieren (NVVK). „Zij schamen zich en ze zijn meer dan anderen geneigd over hun schulden te zwijgen.”

Begrijpelijk, vindt Nadja Jungmann, lector Schulden & Incasso aan Hogeschool Utrecht. „In onze maatschappij houden we iedereen verantwoordelijk voor zijn eigen leven. We rekenen het hoogopgeleiden zwaarder aan als ze daar niet in slagen.” Terwijl zij steeds minder goed in staat zijn hun schulden zelf op te lossen, volgens Jungmann. „Door de stress die langdurige schulden opleveren, daalt je IQ gemiddeld 13 punten en wordt het steeds moeilijker een oplossing te bedenken.” Een aflossings- of saneringsplan met een looptijd van 3 à 5 jaar is de enige manier om van hoge schulden af te komen.

Hulp van de gemeente

Hoe bevrijd je jezelf uit zo’n uitzichtloze situatie? De Kock raadt aan om eerst een vriend of familielid in vertrouwen te nemen. Wie geen hulp van een bekende wil, kan op de site van de NVVK opzoeken welke hulp zijn gemeente biedt (nvvk.eu). Sinds 2012 hebben gemeenten een zorgplicht voor inwoners met schulden en de meeste bieden gratis adviesgesprekken aan en cursussen budgetteren. Er zijn ook vrijwilligersorganisaties als Schuldhulpmaatje en Humanitas. Voor sommigen is dit voldoende om van schulden af te komen – bijvoorbeeld doordat ze slimmer met geld leren omgaan.

De meeste mensen met grote schulden hebben uitgebreidere hulp nodig. Bij een saneringstraject via de gemeente stelt een NVVK-lid een aflossingsplan op en vraagt een lening aan bij de Kredietbank. Zo’n niet-commerciële bank, vaak eigendom van een aantal gemeenten, koopt dan een deel van de schuld af. Het resterende deel wordt kwijtgescholden.

Zelf een aflossingsplan indienen kan ook: met een lening of donatie van een familielid, de werkgever (dat kan verrassend vaak, informeer bij de HR-afdeling), de kerk of via crowdfunding (zie geldvoorelkaar.nl). Of het lukt, hangt af van je inkomen, de totale schuld, en het aantal schuldeisers. Heb je er maar een paar en komt je schuld niet boven de, zeg, 10.000 euro uit, dan heb je een goede kans op succes bij schuldeisers – mits je aflossingsplan deugt. Maar gemiddeld heeft iemand die voor schuldhulp aanklopt veertien schuldeisers en 37.700 euro schuld, blijkt uit het Nibud-rapport. Vaak hebben schuldeisers ook incassobureaus of deurwaarders ingezet.

Afspraken met de schuldeisers

Poging wagen? Kijk eens op zelfjeschuldenregelen.nl, een initiatief van NIBUD en NVVK. De site biedt een vijfstappenplan dat gaandeweg steeds meer inzicht biedt in je schulden en in mogelijke oplossingen. De site geeft ook bezuinigingstips en informatie over overheidstoeslagen en tegemoetkomingen.

Krijg je het niet rond of gaan schuldeisers niet akkoord met je plan, ga dan alsnog naar de NVVK. Het voordeel van een aflossingsplan via deze officiële route is dat de kans groter is dat schuldeisers instemmen: zo’n 80 procent van de aanvragen wordt geaccepteerd. Dat komt mede doordat de NVVK met vele grote schuldeisers, zoals zorgverzekeraars, de afspraak heeft dat zij standaard meewerken. Dien je zelf een voorstel in, zorg dan dat je plan voldoet aan dezelfde voorwaarden als die van de NVVK, of bied schuldeisers een net iets betere deal, zodat het aantrekkelijk wordt om ja te zeggen.

Beunhazen en bedriegers

Onafhankelijk financieel planner Corrie Nieuwesteeg van Cadsand stond twee jaar geleden gratis een vrouw bij – volgens haar doen veel vakgenoten dat incidenteel. „Ze had 1,5 ton schuld, maar wel een prima baan in een ziekenhuis. Van haar werkgever kon ze 50.000 euro lenen.” De schuldeisers gingen na uitvoerig overleg akkoord met betaling van eenderde deel van de schuld en kwijtschelding van tweederde.

Volgens Nieuwesteeg van Cadsand stemden zij in doordat het geld direct en in één keer werd overgemaakt. „Via de NVVK krijgen schuldeisers hun geld soms pas na drie jaar.” Bovendien kon de vrouw een hoger bedrag afbetalen: de financieel planner werkte gratis. De meeste commerciële partijen is het bij wet verboden om geld voor schuldhulpverlening aan burgers te vragen, maar volgens De Kock zijn er veel beunhazen en bedriegers die de regels negeren.„Er is bijna geen toezicht.”

Veel hoogopgeleiden deinzen terug voor een NVVK-traject vanwege de strenge budgetregels. Om in drie jaar zoveel mogelijk af te lossen, moeten schuldenaren van bijstandsniveau leven. Juist hoogopgeleiden zijn vaak gewend aan een comfortabele levensstijl.

Wie op eigen titel handelt, kan kiezen voor een langere aflossingstermijn en een iets hoger budget. De cliënt van Nieuwesteeg van Cadsand koos voor een termijn van vijf jaar en kon in haar vrijstaande huis blijven wonen. Gemeenten wijzen aanvragen nogal eens af als ze horen dat iemand een eigen huis heeft, maar ze hebben zorgplicht voor inwoners met financiële problemen. Huiseigenaren die bezwaar aantekenen krijgen daarom gelijk.