Laveren tussen politiek en verdriet

Vele tientallen mensen hebben de herdenking voorbereid van de ramp met vlucht MH17.

Vier nabestaanden zullen maandag het woord nemen, bij de nationale herdenking van de ramp met vlucht MH17 boven Oekraïne op 17 juli. Robert Crolla is niet een van hen. De vader van de omgekomen Régis (19) had onder meer de 800 vrijwilligers uit Oekraïne willen bedanken die kort na de crash lichamen hebben geborgen. En bewoners die houten kruizen hebben gemaakt en bloemen hebben neergelegd.

Crolla vindt de afwijzing, die hij te horen kreeg van het ministerie van VWS, niet erg. „Men zei dat het bedanken van Oekraïne misschien te gevoelig ligt. Omdat sommige nabestaanden vooral het idee hebben dat Oekraïners niet zorgvuldig zijn geweest.” Hij en andere nabestaanden hebben de indruk dat alles wat ook maar enigszins beladen is, bij de herdenking wordt gemeden.

Volgens herdenkingsexpert Jorien Holsappel van kenniscentrum Impact, dat de organisatie heeft geadviseerd, moet het verhaal van nabestaanden „niet alleen persoonlijk” zijn maar ook „herkenbaar” voor een grotere groep. „Het gaat om samen rouwen en verder gaan. Een nationale herdenking is niet de plek om de toedracht van de ramp te gaan bespreken.” Bij de selectie speelt volgens haar ook mee wie er nog niet in de media zijn geweest. „Je wilt niet de reactie oproepen: oh zij weer.” Het ministerie wil niet ingaan op de vraag wie wel en niet het woord mag voeren, en waarom.

Placering

Vele tientallen mensen hebben de nationale herdenking ruim twee maanden voorbereid. Ze hebben moeten laveren tussen politiek en verdriet. „Als land sta je met zo’n nationale herdenking in de spotlights”, zegt herdenkingsexpert Holsappel. „Je laat zien: zo herdenken wij. Maar het gaat in de eerste plaats om de nabestaanden, niet om de hoogwaardigheidsbekleders.” Niettemin zullen die in groten getale aanwezig zijn: koning Willem-Alexander en koningin Máxima, prinses Beatrix, premier Rutte en andere leden van het kabinet.

„De aanwezigheid van leden van het Koninklijk Huis wordt door nabestaanden zeer op prijs gesteld”, zegt Esther Visser die namens Slachtofferhulp Nederland nauw betrokken is bij de organisatie. Maar Silene Fredriksz-Hoogzand, moeder van de omgekomen Bryce Fredriksz (23), heeft het idee dat het „een feestje voor hoogwaardigheidsbekleders” wordt. „Al is dat misschien niet het goede woord.” Ze vindt het „belangrijk” dat de herdenking wordt gehouden maar ze voelt geen behoefte de koning de hand te schudden. „Ik hoop vooral lotgenoten te ontmoeten. Het doet ons goed om wat wij hebben meegemaakt, te delen.”

Zondag is er een repetitie voor de herdenking. Dertig nabestaanden gaan oefenen in het oplezen van de namen van alle 298 slachtoffers. Ook dat ligt gevoelig: alle nabestaanden hebben moeten aangeven hoe de naam van hun geliefde precies moet worden uitgesproken; de roepnamen en niet de officiële paspoortnamen.

Nabestaanden mogen met maximaal tien personen komen. Over de „placering” is eveneens goed nagedacht, zegt Esther Visser van Slachtofferhulp. „Je moet de zus uit Groningen wel naast haar broer uit Enschede laten zitten.” De nabestaanden hebben muziek kunnen opsturen, en foto’s die worden geprojecteerd, en hebben daarbij kunnen aangeven of ze willen dat foto’s op televisie mogen komen of niet. En of ze misschien liever niet zelf in beeld komen. Met de vier nabestaanden die het woord voeren of een gedicht voorlezen is ook gesproken, zegt Visser. „Wij hebben hen geadviseerd: realiseer je wel dat je als nabestaande uit de anonimiteit treedt als je een bijdrage levert. Die uitzending gaat de hele wereld over.”

De nationale herdenking zal, hoe dan ook, een massaal karakter dragen. „Ik zie er tegen op”, zegt Robert Crolla. „Ik voel dat er tijdens de herdenking momenten zullen terugkeren van de dag van de ramp, toen de nabestaanden massaal op Schiphol waren. Je voelt je dan verloren in de grootsheid van het gebeuren.” Hij hoopt niettemin, al is het maar met een blik of handdruk, de hulpverleners van de afgelopen maanden te kunnen bedanken. „Die mensen hebben het ook zwaar gehad.”