Grappen beuken op de late avond

Gordon en Arjen Lubach krijgen ieder een latenighttalkshow. Hun belofte: humor en satire. „Ik ben er niet bang voor dat er opeens een serieus gesprek ontstaat.”

Gordon moet nu al lachen. Volgende week zaterdag begint zijn talkshow Goor Draait Door. Gisteren heeft hij alvast een filmpje opgenomen. Bekende Nederlanders moesten in een supermarkt blaffen tegen argeloze klanten. In zijn eigen koffiehuis Blushing te Blaricum zegt hij: „Ik had hoofdpijn van het lachen. Dit wordt de nieuwe Bananasplit.”

Naast Gordon krijgt ook Arjen Lubach zijn eigen talkshow. Op NPO3 begint morgen zijn VPRO-show Zondag met Lubach, met in de eerste aflevering Lena Dunham uit de tv-serie Girls. Daarmee is Nederland in één klap twee latenighttalkshows rijker. We hebben natuurlijk Jeroen Pauw, Humberto Tan en Eva Jinek, maar dat zijn min of meer serieuze praatprogramma’s met echte gesprekken. Lubach en Gordon werken allebei vanuit de Amerikaanse traditie. Daar is de late night niet bedoeld voor een goed gesprek met een minister of een ernstig zieke zanger. Daar worden de shows gemaakt door komieken, bedoeld om zoveel mogelijk grappen te maken, in flinterdunne gesprekjes met sterren, liedjes en sketches. Geen informatie, maar amusement.

Lubach (Lutjegast, 1979) is naast tv-maker vooral schrijver. Hij maakte eerder Buro Renkema en de Rapservice voor Koefnoen. Hij noemt als Amerikaanse voorbeelden Jon Stewart en Stephen Colbert. Zij maken als actualiteitenprogramma’s vermomde satire. Populair onder Amerikaanse jongeren, die hun nieuws vaak uit de show halen. En Lubach stelt ook: „Ons doel is nieuws aanbieden aan jongeren die daar normaal niet naar kijken.” Na een pauze: „Althans, dat is hoe je zo’n programma in de huidige NPO-politiek moet verkopen. Als ik had gezegd: we gaan alleen maar platte grappen maken voor bejaarden, dan was het niet doorgegaan.”

Lubach omarmt de Amerikaanse traditie, maar wil het ook anders: „Als je wilt kopiëren, loop je steeds weer tegen een budgetkwestie op. The Colbert Report heeft 140 werknemers, wij zijn met dertig.” En over het komische gehalte: „Ik wil grappen beuken, maar wel inhoudelijke.”

Comedytrain

Cabaretier Jan Jaap van der Wal, die eerder zelf twee satirische shows maakte in de Amerikaanse stijl, valt Lubach bij. Hij zit maandelijks in RTL Late Night om twaalf minuten over politiek te praten. De artistiek leider van Comedytrain werkt niet mee aan de shows van Lubach en Gordon, maar hij kan wel tips geven: „Je moet bespreken wat je belangrijk vindt, waar je een duidelijke mening over hebt. Dan komt de grap vanzelf. Je moet niet te veel op de actualiteit gaan zitten. Je moet zelf je agenda maken, en vooraf bedenken wat zullen de thema’s zijn. Wanneer er dan vers nieuws langskomt, kun je het makkelijk inpassen.”

Tot nu toe slaat het genre niet erg aan in Nederland. Om jongerenzender NPO3 op te krikken, werd The Graham Norton Show en The Tonight Show starring Jimmy Fallon aangekocht, maar de kijkcijfers blijven laag (zie inzet). Nederlandse versies sloegen ook niet aan. Van der Wal wil echter niet van een mislukking weten. Wel vindt hij dat er een tekort aan satire is op tv: „We hebben De Kwis en Dit was het nieuws, maar we hebben behoefte aan meer. Goede satire had bijvoorbeeld allang de angel uit die Zwartepietendiscussie gehaald.”

Gordon (Amsterdam-Noord, 1968) heeft andere ambities. Hij wil heel veel mensen laten lachen. Lubach brengt satire voor de hoogopgeleiden, Gordon brengt humor voor het volk. Hij staat dan ook rianter geprogrammeerd dan Lubach: zaterdagavond op RTL4, direct na het populaire Ik Hou van Holland. Lubach staat op zondag op de weinig bekeken zender NPO3. Hij heeft vooral zware concurrentie van de eigen zusterzender NPO1, die op zondagavond miljoenen kijkers trekt.

Gordon, ook te zien in het hulpprogramma Geer en Goor: Waarheen, Waarvoor en de talentenshow Holland’s Got Talent: „Ik heb de laatste jaren altijd twee miljoen kijkers getrokken. Daarom krijg ik deze kans. Het wordt ouderwets zaterdagavond-entertainment. Groots. Ik heb een band van zes vrouwen, een geweldig decor met een showtrap en driehonderd man publiek; daar krijgt iedere presentator toch een harde plasser van?”

Lang geleden, in 1999, had hij ook een praatprogramma: Gordon Doorgedraaid: „Maar toen was ik nog jong. Ik luisterde niet naar gasten.” Dat gaat hij nu heel anders doen: „Mijn makke is dat ik overal een grap in hoor. Die moet ik dus vaker inslikken. Dan zeg ik bij mezelf: ‘Nee... nee… niet doen.’ Ik ga mensen laten uitpraten. Ik ben er niet bang voor dat er opeens een serieus gesprek ontstaat.”

Gordons reputatie, van mensen belachelijk maken, zit hem nu in de weg: „Veel gasten durven niet te komen. Paul de Leeuw had dat vroeger ook. Terwijl ik ze echt niet onderuit ga halen. Ik ben nu geen jurylid, ik ben de host.”

De Britse presentator Graham Norton is zijn voorbeeld: „Net als hij wil ik speciale dingen met de gasten doen, die je niet van ze verwacht. Zo ga ik een duet zingen met Ruben Nicolai. Op de melodie van You Make Me Feel So Young maken we een tekst dat Ruben bij de publieke omroep zit en niks verdient, en ik bij de commerciële omroep zit en binnenloop.”

Grappenschrijvers

Het grote verschil met Amerika is de rol van de tekstschrijvers. Daar worden alle shows uitgeschreven door een groot team schrijvers, dus ook de talkshows en de prijzenshows als de Oscaruitreiking. Hier bestaat die traditie niet. Wij geloven in spontaan, in authentiek. Gordon heeft wel twee scriptschrijvers in dienst, maar de bedoeling is toch dat de show grotendeels geïmproviseerd wordt. Lubach heeft zeven schrijvers, onder wie zichzelf, Diederik Smit van de satirische site De Speld en columnist Jonathan van het Reve.

Jan Jaap van der Wal over Goor Draait Door: „Voor een soort Graham Norton Show heb je gescripte performances van gasten nodig. Eigenlijk moeten ze in nauwe samenwerking met de schrijvers een script maken: welke anekdote ga je vertellen en wat voor grappen kunnen wij daarbij verzinnen. Gordon is niet getraind in gescript amusement. Hij is een redelijke improvisator en een goede sfeermaker. Maar ik zie hem nog niet zo snel een uitgeschreven monoloog doen.” In de VS beginnen de shows met een stand-up van de gastheer, waarin hij de dag doorneemt. Dit gaat Gordon hier ook doen. Gordon: „Dat alles voorgekookt is, dat wil ik ook niet. Ik ga daar niet krampachtig met tekstkaartjes in mijn handen staan.”