Alles is een cadeau

Doe er een papiertje om en zelfs een rijstkorrel wordt een geschenk. Verpak eens een ei, of een boek dat je al had.

Alles is verpakt. Zelfs naakte mensen zijn nog verhuld. Hun huid is een zak, zoals ze in de Middeleeuwen vaak zeiden, een omhulsel voor bloed, slijm en etter. Een drekzak, die als geheel ook nog eens de tijdelijke verpakking van de eeuwige ziel is. Ook in het bos kom je verpakkingen tegen, en dan hoeft er niet eens aangenaam verpoosd te zijn. Noten zijn goed verpakt, met harde schillen en stekels. De kastanje glanst stiekem in zijn bolster.

Als je zwanger bent, zie je overal zwangere vrouwen, als je aan het inpakken bent, wordt alles verpakking. Ja, die zwangere vrouw is er zelf een. Het kind is het cadeautje. Uitpakken duurt soms heel lang, en kan nogal bloederig zijn. Vaak komt er een schaar aan te pas.

Veel is verpakking. Je zou er een alfabet mee kunnen vullen, meerdere malen. Baarmoeders, beha’s, balzakken, bolsters, boerka’s – dat is alleen nog de letter b. D is voor darmvel, daarin zit de worst, S staat voor sneeuw, een pak van de vorst. Huid, schelpen, eierschalen: het zijn allemaal verpakkingen die wat erin zit moeten beschermen. Dat was de oorspronkelijke betekenis van feestverpakking waarschijnlijk ook. Nu is beschermen vooral verbergen geworden. Een ei is een verrassingsei.

De vraag wat meer waard is, de verpakking of de inhoud, kan nog wel eens verschillende antwoorden krijgen. Dat bewijst een anekdote over de Franse schilder Claude Monet. Monet verbleef in 1871 een paar maanden in Zaandam. Toen hij eens inkopen deed bij een plaatselijke kruidenier, kreeg hij zijn waar verpakt in Japanse prenten. Japanse kunst begon toen net in de mode te raken in Europa, en Monet kon zijn geluk niet op. Hij kreeg uiteindelijk van de kruidenier diens hele voorraad prenten. Gratis. Ze deugden toch niet zo als pakpapier.

Verpakkingen hebben dankzij de wegwerpverpakking een slechte naam gekregen. De V van verpakking lijkt daarom soms wel een W; het is alsof alle verpakking wegwerpverpakking is. In Berlijn en Antwerpen bijvoorbeeld zijn dit jaar supermarkten geopend waar de koopwaar helemaal niet meer verpakt is. Geen aardappels meer in een plastic zak of olie in een plastic fles, maar los. De duurzame verpakking dien je zelf mee te nemen of eenmalig aan te schaffen. Olie weer in aardewerk en groente weer in jute.

Niet alleen ordinair plastic om bananen en wc-papier maar ook feestverpakking draagt bij aan de afvalberg. Daar zijn allerlei berekeningen voor, in de trant van: de Engelse gebruiken 270.000 mijl verpakkingspapier met Kerst, Amerikanen produceren 25 procent meer afval tussen Thanksgiving en 1 januari. Misschien kunnen we met al het papier dat in december in Nederland gebruikt wordt de aarde wel geheel inpakken.

De C in het alfabet is voor cadeautje. Dat is vrijwel altijd verpakt. Het gaat zelfs nog verder: doe er een papiertje omheen en alles wordt een cadeautje, van schelp tot trompet, van kinderschoentje tot kunstgebit. Dat is niet altijd zo geweest. De beroemdste geschenken uit de geschiedenis zijn waarschijnlijk de drie dingen die het kindeke Jezus van de wijzen uit het oosten kreeg: wierook, mirre en goud. Op de meeste schilderijen die van dit verhaal zijn gemaakt, zijn de geschenken niet verpakt. De gevers tonen ze juist aan de ontvanger.

Maar nu is pakpapier een onmisbaar ingrediënt geworden. Als het niet is ingepakt, is het geen cadeautje en als het ingepakt is moet het wel een cadeautje zijn.

Recycle Day

Zo klein als een rijstkorrel of zo groot als een vrachtwagen; alles kan worden ingepakt. De Bulgaars-Amerikaanse kunstenaars Christo en Jeanne-Claude pakten bruggen en eilanden in. Zij begonnen eind jaren vijftig met blikjes en flessen en promoveerden via standbeelden en fonteinen naar steeds grote objecten, met als hoogtepunten de ingepakte Pont Neuf in Parijs (1985) en de Rijksdag in Berlijn (1995). Ook die werden er cadeautjes van; gelicht uit de werkelijkheid van alledag keek je er eindelijk naar. Dat gold zeker voor bewoners van die steden, niet voor toeristen die voor het eerst in een stad zijn. Hoe vaak kijkt een Amsterdammer nog naar het Paleis, een Rotterdammer naar de Euromast? Als je al bijna vergeten was hoe de Rijksdag of de Pont Neuf eruitzagen, dan zorgden Christo en Jeanne-Claude ervoor dat je goed naar ze ging kijken, en nog beter als hun verpakking weer verwijderd zou zijn. Vol verwachting klopt ons hart. Door de monumenten te verhullen, kregen ze juist aandacht.

Misschien is het een idee om deze truc van Christo te stelen en af en toe een voorwerp uit je eigen omgeving in te pakken. Een appel of een ei, een boek dat al jaren in de kast staat maar wel weer eens gelezen mag worden, een foto die in een album aan het verdwijnen is, een prop papier uit een prullenbak omdat die zo kunstig verfrommeld is, zout, omdat je niet zonder kunt. Je zou er een nieuwe traditie voor kunnen uitvinden. Noem het Recycle Day of Allercadeau of Sint Hebbes.

Het zou in ieder geval een goedkoop feest zijn, waarvoor je alleen papier en plakband hoeft aan te schaffen. Vlei vloeipapier om de schil van een appel, rood op rood, verpakte verpakking. Doe suiker in een zakje, leg een strik om de ijskast.

Kunstenaars krijgen vaak krediet voor de manier waarop we naar de wereld kijken. Adriaen Coorte gaf in de zeventiende eeuw asperges extra glans en Vincent van Gogh leerde zonnebloemen en cipressen waarderen. Wie zo’n stilleven of zo’n landschap had gezien, kreeg in theorie ook meer aandacht en waardering voor de wereld om hem heen. Maar het kan ook zonder museum. Pak asperges of zonnebloemen, schelpen of koffiekopjes in; dan lukt het thuis vast ook. Waarderen wat om je heen is, is dan een kunst waarvoor je niet meer naar buiten hoeft te gaan.

Net als bij Sinterklaas en Kerst kunnen huisgenoten, familie of vrienden uitpakken wat jij hebt ingepakt en andersom. Serveer er koekjes bij gebakken met ingrediënten die je al heel lang in huis hebt.

Het is een nieuw ritueel dat eens in het jaar wordt uitgevoerd, net als Sinterklaas, Kerst en, in Nederland sinds kort, Halloween. Sint Hebbes kan misschien het best gevierd worden aan het eind van de zomer, als verzoening met de sleur die in september weer gevreesd wordt. Of op die maandag dat de meeste mensen zich depressief schijnen te voelen, de derde maandag van januari. Het cadeaupapier hoeft niet te worden weggegooid. Dit is een duurzaam ritueel. Als het pakpapier mooi is, kan het volgend jaar zelf worden ingepakt.