Zo werken die belastingtrucs

Geheime belastingdeals van multinationals met Luxemburg liggen op straat. Uit gelekte documenten blijkt dat honderden miljarden euro’s werden omgeleid om belasting te ontlopen.

Foto Thinkstock

Rue Guillaume Kroll nummer 5 in Luxemburg is een bijzondere plek. Meer dan 1.600 ondernemingen houden er kantoor. Allemaal op dat ene adres.

Waarom is Luxemburg zo populair bij bedrijven? Natuurlijk, het groothertogdom heeft een gunstig belastingklimaat – dat was al bekend. Hoe gunstig? Dat blijkt uit LuxLeaks: bijna 28.000 pagina’s aan vertrouwelijke stukken over belastingafspraken tussen multinationals en de Luxemburgse autoriteiten. Een internationaal samenwerkingsverband van media uit 26 landen – waaronder Trouw, De Telegraaf en Nieuwsuur in Nederland – maakte de documenten gisteren openbaar.

Uit de stukken blijkt hoe internationale bedrijven met hulp van advieskantoor PwC constructies bouwden om zo min mogelijk belasting af te dragen. In veel gevallen gaat het om bedrijven die nauwelijks activiteiten hebben in het groothertogdom, maar om fiscale redenen hun geldstromen via Luxemburg laten lopen. Een direct gevolg is dat andere landen hierdoor belastinginkomsten mislopen.

Met de belastingovereenkomsten zijn honderden miljarden euro’s aan kapitaalstromen gemoeid. Veelal gaat het om leningen of investeringen die op papier via Luxemburg lopen. Onder de betrokken bedrijven zijn onder meer Ikea, Pepsi, Heinz en Deutsche Bank. Ook Nederlandse bedrijven als ING en kledingbedrijf WE verlaagden hun afdracht met Luxemburgse constructies.

Hoe dat gaat?

Simpel gezegd komt het hierop neer. Een bedrijf maakt winst in land A en moet daarover eigenlijk belasting betalen in dat land. Maar het bedrijf vindt de belasting daar te hoog. Daarom wordt de winst weggesluisd naar een ander land, bijvoorbeeld Luxemburg, waar minder belasting hoeft te worden betaald.

Dealtje met Luxemburg

Dat wegsluizen doet het bedrijf door geld binnen het concern te verplaatsen van het eerste land naar, in dit geval, Luxemburg. Natuurlijk mag dat niet zomaar, en voor het bedrijf is het wel zo prettig om vooraf zeker te weten óf dat mag. Daarom vraagt de multinational eerst toestemming aan de Luxemburgse belastingdienst. De belastingdienst geeft haar goedkeuring aan bedrijven in zogeheten rulings.

De techniek en praktijk zijn veel complexer dan hier geschetst, maar uiteindelijk is belastingafdracht voor multinationals toch gewoon een soort handjeklap voor gevorderden. Niet alleen Luxemburg probeert met aantrekkelijke rulings bedrijven binnen te halen, ook andere landen doen het. Oók Nederland. In de Europese Unie is er al jaren discussie over. Maar de praktijk is hardnekkig.

De bouwwerken die fiscalisten maken zijn in de loop der jaren steeds ingenieuzer geworden. Om optimaal gebruik te maken van de verschillen tussen belastingstelsels loopt een moderne fiscale vluchtroute dikwijls over meerdere landen.

Maar het mag wel

Belangrijk om op te merken: wat bedrijven doen is bijna altijd legaal. Het ene land, bijvoorbeeld Luxemburg, keurt een constructie goed. En Luxemburg heeft een belastingverdrag met Nederland waardoor impliciet ook de Nederlandse fiscus zijn toestemming geeft.

Waarom willen landen zo graag bedrijven helpen die proberen zo min mogelijk belasting te betalen? Omdat een beetje belastinginkomsten altijd nog beter is dan niks. Zou de Ierse rockgroep U2 ooit in Nederland gevestigd zijn – fiscaal dan – als het belastingregime hier niet zo gunstig was? En als bedrijven zich in een land vestigen, al is het maar op papier, dan heeft dat ook andere voordelen. Ze hebben advocaten nodig in dat land, ze moeten er vergaderen, een kantoor huren etc. Ook dat levert geld op.

Pijnlijk voor Jean-Claude Juncker

Maar pijnlijk is het wel, dat de constructies van multinationals via LuxLeaks nu in internationale media weer breed uitgemeten worden. Voor de bedrijven, die hun imago koesteren. Voor PwC, omdat de vertrouwelijke stukken mogelijk door iemand van het bedrijf zijn gelekt.

En voor Jean-Claude Juncker, de oud-premier van Luxemburg die net is begonnen als voorzitter van de Europese Commissie. Zijn nieuwe werkgever wil belastingontwijking juist hard aanpakken en is vier onderzoeken gestart naar belastingdeals tussen landen en bedrijven – waarvan twee in Luxemburg.

In juli zei Juncker in een speech dat hij „moraal” en „ethiek” in het Europese belastingstelsel wil brengen, schrijft de Britse krant The Guardian. Maar volgens de Amerikaanse krant The Wall Street Journal zei hij ook: „Niemand heeft me er ooit van kunnen overtuigen dat Luxemburg een belastingparadijs is.” Door LuxLeaks is het voor de oud-premier lastig geworden die twee uitspraken met elkaar te verenigen.

Lees ook in nrc.next: En bij hem moest je wezen om het te fixen - een profiel van Marius Kohl, de 'kaartjesverkoper van het belastingparadijs'.