Stop eerst de hulp en kijk dan wie er toch nog om vraagt

Ouderen beginnen een rechtszaak tegen hun gemeente, want die beëindigt hun huishoudelijke hulp.

Plof. Daar valt een brief op de mat. Geachte heer, mevrouw, de vergoeding voor de huishoudelijke hulp die u nu ontvangt, zal in het nieuwe jaar komen te vervallen. Vriendelijke groet, uw gemeente.

Hulpbehoevende inwoners in zeker twaalf gemeenten hebben in de voorbije weken een brief met die strekking ontvangen. Dat maakte koepelorganisatie voor gehandicapten en chronisch zieken Ieder(in) gisteren bekend. Zo’n abrupte bezuiniging is in strijd met de wet, zegt Ieder(in). De organisatie ondersteunt en betaalt daarom – bij wijze van proefproces – de rechtsgang van een dochter van een bejaard echtpaar uit het Friese Dantumadeel. Dat verliest per 1 januari zeven uur aan huishoudelijke hulp per week.

1 Om wat voor gemeenten gaat het?

Veelal om kleine gemeenten uit armere regio’s, zoals het Friese Achtkarspelen en het Groningse Stadskanaal. Nu vergoeden deze gemeenten nog de schoonmaker voor hulpbehoevende mensen, zodat zij – met een beetje steun – zelfstandig functioneren. Dát is het idee van de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO).

2 Waarom schrappen zij die hulp dan?

Dat is deels een financiële kwestie. Het Rijk geeft gemeenten volgend jaar zeker 30 procent minder geld voor huishoudelijke hulp. De nieuwe WMO, die per 2015 geldt, doet bovendien een groot beroep op de eigen verantwoordelijkheid van mensen. Problemen – zoals niet zelf kunnen schoonmaken – moeten zij eerst zelf zien op te lossen. Door zelf te betalen, of met een beroep op naasten.

3 Waarom is het schrappen van hulp dan in strijd met de wet?

Het gaat om de manier waarop, zegt Ieder(in). Deze gemeenten kondigen aan de vergoeding voor de hulp stop te zetten zónder dat zij eerst een ‘keukentafelgesprek’ hebben gevoerd. In zo’n gesprek verdiept een ambtenaar zich in de situatie van de cliënt. Gemeenten hebben volgens juristen van Ieder(in) de plicht per geval te onderzoeken of de bezuiniging terecht is. Een gemeente als Stadskanaal doet het juist andersom: eerst de bezuiniging alom aankondigen, en pas in actie komen als burgers bezwaar maken. Wethouder Johan Hamster (ChristenUnie): „Dan kan er alsnog een keukentafelgesprek komen.”

4 Wat zeggen experts?

Volgens Remko Wijling, advocaat gespecialiseerd in sociaalzekerheidsrecht, is een keukentafelgesprek vóóraf verplicht. „Een gemeente moet maatwerk leveren. Alle hulp beëindigen, en vervolgens kijken wie er bij de gemeente aanklopt, lijkt mij te ver gaan.” Ook de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) adviseert om eerst een gesprek te voeren, en dan pas – eventueel – de hulp „af te bouwen”. Maar, zegt een woordvoerder: „Het bestuursrecht schrijft deze volgorde niet expliciet voor.” Er speelt nog iets mee, zegt de VNG: zo’n 350.000 Nederlanders krijgen huishoudelijke hulp. „Het is een illusie om te denken dat gemeenten hen allen vóór januari persoonlijk kunnen spreken.”

De rechtszaak tegen Dantumadeel begint over enkele weken.