Met z’n allen naar Luxemburg

Uit vele gelekte documenten blijkt op welke schaal Luxemburg belastingdeals sluit met bedrijven. Pijnlijk voor belastingkantoor PwC en voorzitter Juncker van de Europese Commissie.

Luxemburg is onder multinationals een populaire locatie om op te nemen in constructies om belastingen te ontwijken, blijkt uit 28.000 pagina’s aan gelekte documenten. Foto Bloomberg

Zelfs fiscalisten zijn enigszins verbaasd over de vele geheime belastingdeals die er in Luxemburg gesloten zijn. Dat bedrijven het groothertogdom graag gebruiken om zo min mogelijk belasting te betalen, wisten ze natuurlijk wel. Dat het op zó’n grote schaal gebeurt, hadden ook zij niet zo ingeschat.

Een internationale groep van journalisten, het International Consortium of Investigative Journalists, zette woensdagavond belastingafspraken online die de Luxemburgse Belastingdienst tussen 2002 en 2010 maakte met zo’n 340 bedrijven. De zogenoemde ‘Luxleaks’. Het gaat om 28.000 pagina’s aan vertrouwelijke documenten. Alle bedrijven gebruikten dezelfde belastingadviseur: PwC. Hoeveel geld ze met de deals bespaard hebben, is niet vast te stellen.

Volgens Luxemburg is er met de belastingafspraken – zogenoemde rulings – niks mis. Vooraf afspraken maken over belastingtarieven is „gebruikelijk in veel EU-lidstaten”, schrijft het Luxemburgse ministerie van Financiën aan de journalistenclub. „Alle belastingbetalers in dezelfde situatie worden hetzelfde behandeld.”

Concurrenten zullen van de uitgelekte stukken stiekem een beetje smullen: fiscalisten van andere kantoren, belastingdiensten in andere landen en bedrijven die wel in Luxemburg zitten, maar niet PwC inhuurden. Voor de mensen en bedrijven hieronder is het uitlekken van de stukken alleen maar een pijnlijke aangelegenheid.

Jean-Claude Juncker

Zijn eerste week als voorzitter van de Europese Commissie had aangenamer kunnen verlopen. Zijn nieuwe werkgever wil belastingontwijking hard aanpakken en is vier onderzoeken gestart naar belastingdeals tussen landen en bedrijven – waarvan twee in Luxemburg. Tegelijk was Juncker als premier van Luxemburg van 1995 tot 2013 eindverantwoordelijk voor het omstreden belastingsysteem.

Juncker heeft tot nu toe steeds twee dingen gedaan. Benadrukken dat hij belastingontwijking wil aanpakken net als de rest van Europa. Én zijn eigen erfenis verdedigen door uit te leggen dat er niks mis is met Luxemburg.

In een speech in juli zei Juncker dat hij „moraal” en „ethiek” in het Europese belastingstelsel wil brengen, schrijft de Britse krant The Guardian. Maar recent citeerde de Amerikaanse krant The Wall Street Journal hem ook zo: „Niemand heeft me er ooit van kunnen overtuigen dat Luxemburg een belastingparadijs is.”

Het is goed mogelijk dat Juncker beide verhalen niet veel langer tegelijk kan blijven verdedigen nu al deze informatie over zijn land openbaar is geworden. Hij zal moeten kiezen: kunnen die Luxemburgse deals nou wel of niet?

Belastingadviseur PwC

De vele documenten hebben één ding gemeen: het logo van accountants- en advieskantoor PwC. Het blijft speculeren, maar het is goed mogelijk dat een boze oud-PwC’er de stukken heeft gelekt. Een genante toestand voor PwC, reageren fiscalisten van andere kantoren.

En dat niet alleen. De documenten die online staan zijn vertrouwelijk. Dat schaadt de reputatie van PwC. Blijkbaar was het mogelijk al die stukken zomaar mee te nemen of te kraken – wie dat dan ook heeft gedaan. Niet uitgesloten is dat bedrijven eventuele schade op hun belastingadviseur zullen proberen te verhalen.

PwC schrijft in een reactie dat de documenten „illegaal verkregen” zijn en dat de berichtgeving erover is gebaseerd op „onvolledige informatie”. Hun adviezen botsen volgens het kantoor niet met „lokale, Europese en internationale wetgeving”. Over afzonderlijke bedrijven wil PwC niks zeggen. Dat er nu allerlei details over hun klanten op straat liggen, verandert daar niks aan – „onze klantrelaties worden gekenmerkt door strikte vertrouwelijkheid”.

De betrokken bedrijven

Tussen de 340 bedrijven zitten een hoop bekende multinationals: Ikea, Pepsi, Amazon, FedEx, Heinz. Ook een paar Nederlandse: ABN Amro, kledingketen WE. De meeste van deze bedrijven hebben weinig in Luxemburg te zoeken: ze maken er niks en verkopen er niks. Ze hebben er alleen een vennootschap om te profiteren van fiscale voordelen. Papieren constructies waar ze niet mee adverteren. Niet voor niks zijn rulings vertrouwelijk.

De gelekte documenten zijn extreem technisch. Juridische en fiscale termen worden afgewisseld met ondoorgrondelijke plaatjes van de bv-structuur van het bedrijf – structure charts. Er staat niet in: we hebben uw belastingdruk teruggebracht naar 0 procent, tot uw dienst. Maar het ligt voor de hand dat allerlei belanghebbenden de documenten grondig gaan bestuderen.

Belastingdiensten van landen waar de bedrijven ook actief zijn, kunnen nagaan of ze – met de kennis van nu – wel genoeg belasting hebben geheven in het verleden. De Europese Commissie kan bekijken of de afspraken wel binnen de regels zijn. Er staat voor de bedrijven dus veel op het spel.

De Europese Commissie

Maanden doet de Europese Commissie nu al onderzoek naar de belastingafspraken tussen Luxemburg en twee bedrijven, Fiat en Amazon. De Europese Commissie vermoedt dat de fiscale deals een vorm zijn van verboden staatssteun. In potentie hebben de onderzoeken dus pijnlijke conclusies en financiële consequenties. Maar erg opschieten doet het niet. Het lukt de mensen in Brussel maar niet om alle documenten te pakken te krijgen. Luxemburg weigert sommige informatie te overhandigen, schreef de Europese Commissie vorige maand nog.

Terwijl een machtig instituut als de Europese Commissie dus moeite heeft om genoeg gegevens over twee bedrijven bij elkaar te harken, publiceert een club journalisten in een keer gedetailleerde informatie over wel 340 bedrijven – waaronder Amazon, een van de twee doelwitten. Vier documenten, tussen de 15 en 37 pagina’s lang. Misschien wel toevallig net de stukken die de Europese Commissie nog nodig heeft.