Column

Is Piketty nou een rooie rakker, of niet?

Zouden er nog mensen zijn die níét denken dat het hedendaagse kapitalisme gebukt gaat onder een steeds rijker wordende minderheid en een gestaag verarmende meerderheid, omdat het rendement op kapitaal hoger is dan economische groei door arbeid?

Zo ja, dan zitten ze deze avond niet in het afgeladen Paradiso, waar de Franse econoom-historicus Thomas Piketty de Nederlandse vertaling van zijn internationale bestseller Kapitaal in de eenentwintigste eeuw presenteert.

Niet dat het publiek de meer dan zevenhonderd pagina’s al tot zich heeft genomen, blijkt uit de gesprekken na afloop. Maar de vooral door jeugdige intellectuelen bezochte bijeenkomst markeert ontegenzeggelijk een belangrijke ontwikkeling. Niet alleen dat het gevoel van malaise over de ontwikkeling van het internationale kapitalisme kennelijk zo velen bezighoudt dat – zoals Joris Luyendijk meldt in zijn publieke interview met Piketty – Paradiso wel drie keer had kunnen worden uitverkocht. Maar ook heeft het soort kapitalismekritiek dat tot voor kort voorbehouden leek aan een meer ‘alternatieve’ scene van Occupyers en anti-globalisten, nu de mainstream bereikt. De wet van de vroegere Paradiso-directeur Huib Schreurs – „waar opvallend veel mooie vrouwen zijn, zitten de zaken in de lift” – gaat vanavond volledig op.

Sommige bezoekers lijken een beetje teleurgesteld dat de Franse geleerde niet een fellere, activistische toon heeft aangeslagen. „Als Karl Marx in de negentiende eeuw zo rustig had geargumenteerd, was er geen arbeidersbeweging geweest”, zegt een 47-jarige econoom. „In het boek is hij veel feller dan in persoon.” Piketty houdt zelf niet zo erg van vergelijkingen met Marx, is bij vragen uit de zaal al gebleken. Waarom zou hij zich de vergelijking ook laten welgevallen – met een rijkdom aan in vijftien jaar vergaarde statistische gegevens waarvan Marx niet kon dromen?

Nee, een volksmenner is hij niet. Liever gaat hij aan de École d’économie de Paris door met zijn onderzoek. Zijn oproep tot actie is ook van de keurige soort: wij zijn allen burgers met een verantwoordelijkheid en dienen ons te bezinnen en onze samenleving niet te laten verworden tot een renteniersmaatschappij nieuwe stijl, waarin de overgrote meerderheid van de bevolking verstoken blijft van onderwijs en andere nu nog beschikbare diensten en geneugten.

Ook de door Piketty bepleite versterking van de politieke eenheid binnen de Europese Unie als platform voor de gewenste belasting-, inkomens- en monetaire politiek is geen appèl aan de politieke onderbuik. We moeten de democratie laten spreken, vindt Piketty, al weten we dat sommige omwentelingen in de geschiedenis niet langs lijnen van geleidelijkheid tot stand zijn gekomen.

„Juist goed dat zijn argumenten niet alleen voor linkse mensen interessant zijn”, meent een 27-jarige politicoloog. Alhoewel. Een 26-jarige advocaat meldt dat sommige van zijn kantoorgenoten hem vanmiddag wel degelijk hadden voorgehouden dat hij naar een ‘rooie rakker’ ging luisteren.

De omslag in het kapitalisme is misschien niet voor morgen. Maar iets betekent het toch dat in een concertzaal 600 mensen een avond lang aandachtig naar een historicus-econoom luisteren en na afloop enthousiast zijn.