China zuivert de lucht – voor de wereldleiders

De Chinese president Xi wil schitteren. Maar is hij ook bereid tot een gesprek met de Japanse premier Abe?

Paramilitairen op wacht voor top. Foto Reuters

Beijingers zien hoogst zelden dagen achtereen blauwe luchten en als het firmament boven de Chinese hoofdstad voor de verandering wel te zien is dan moet er iets bijzonders aan de hand zijn. „We kenden al de schakering olympisch blauw en nu maken wij kennis met het lichte APEC-blauw”, gromt beeldend kunstenaar Liu Feng.

Als vanaf morgen regeringsleiders en ministers van de 21 landen van de Asia Pacific Economic Cooperation (APEC) in Beijing arriveren, moet de lucht blauw kleuren en natuurlijk fris geuren, zo hebben de goden van de Communistische Partij van China bepaald. Het zou te pijnlijk zijn als presidenten, onder wie Obama, Poetin, Park en Widodo of premiers als Abe, Abbott en Harper, naar een mondkapje moeten grijpen.

„Kennelijk zijn de longen van de buitenlandse leiders belangrijker dan die van Chinese onderdanen. Waar internationale diplomatie al niet goed voor is”, zegt de schilder, die voor het eerst sinds de Olympische Spelen van 2008 weer buiten in een park werkt. „Je krijgt niet vaak de kans de nuances van een blauwe lucht goed te krijgen, het is toch anders dan werken van een foto.”

In een omtrek van 200 kilometer zijn 2.386 grote fabrieken en bouwplaatsen stilgelegd en trekken 16 inspectieteams door de rond Beijing gedrapeerde provincie Hebei om ook honderden kleine smelterijen en cementfabriekjes tot een werkonderbreking te dwingen. Om het autoverkeer te halveren zijn scholen, ministeries, en staatsbedrijven gesloten en mogen automobilisten maar om de dag de weg op.

Grijsbruine deken

Natuurlijk zijn de Beijingers blij dat de grijsbruine deken van fijnstof, woestijnzand en fabrieks- en auto-uitlaatgassen tijdelijk verdwijnt ten behoeve van de 16.000 deelnemers en 4.000 journalisten. Maar dit vertoon van opportunisme is zelfs de partijpers te gortig. „Wat hebben wij eigenlijk aan dit soort oppervlakkige en tijdelijke maatregelen, wij hebben duurzaam schone lucht nodig”, aldus de Global Times. Er sterven jaarlijks in Chinese steden tussen de 700.000 en een miljoen mensen vroegtijdig aan ziektes die verband houden met de luchtvervuiling.

Voor de leiders van de Communistische Partij van China is het waarschijnlijk eenvoudiger de hoge gasten te trakteren op schone lucht dan de 21 landen op een lijn te krijgen als het gaat om het doel van APEC: meer regionale, economische integratie van de landen waar 40 procent van de wereldbevolking woont, samen goed voor 54 procent van de wereldeconomie. Over de manier waarop dat in de komende tien jaar moet gebeuren staan vooral de Verenigde Staten en China tegenover elkaar.

De VS, vertegenwoordigd door een politiek verzwakte president Obama, propageren een vrijhandelsverdrag (Trans-Pacific Partnership) met een beperkte groep ontwikkelde APEC-landen – waaronder Australië, Canada, Singapore en Chili. De VS willen China daar nadrukkelijk niet bij betrekken. Volgens de VS staan de verschillende systemen en handelspolitieke en wettelijke complicaties deelname van China in de weg. Staatskapitalistisch China beschouwt het als Amerikaanse opzet om China „klein’’ te houden en stelt daarom een vrijhandelszone voor die de hele APEC omvat. Dat plan uit 2006 zit muurvast omdat Zuidoost-Aziatische buurlanden een te grote invloed van China vrezen. Bovendien zijn de verhoudingen tussen China en Japan op politiek en diplomatiek niveau als gevolg van historische en actuele, territoriale conflicten dermate slecht, dat het Chinese plan niet van de grond komt.

Analisten verwachten dat de Chinese leider Xi Jinping, wiens ambtstermijn loopt tot 2022, ‘zijn’ APEC-top vooral vooral zal gebruiken om de groeiende vrees voor een steeds assertiever China weg te nemen. Die goede Chinese wil wordt tijdens de APEC-top vertaald in plannen voor grensoverschrijdende spoor-, weg- en waterverbindingen en de uitbouw van nieuwe financiële structuren, zoals de pas opgerichte Asian Investment Infrastructure Bank.

IJzig

Aangekomen leiders worden daarom bij aankomst op de luchthaven al getrakteerd op de slogans als ‘APEC Win-Win’ en ‘APEC Samenwerking en Welvaart’. Grote vraag is of Xi Jinping de gelegenheid aangrijpt om de ijzige verhouding te ontdooien met Shinzo Abe, de nationalistische Japanse premier. Maar interessant is ook hoe Obama en Poetin met elkaar omgaan.

De Chinese en Japanse leiders die de tweede en derde economie van de wereld vertegenwoordigen en kort na elkaar in 2012 aan de macht kwamen, hebben elkaar nog nooit gesproken, los van het verplichte handje schudden bij internationale toppen. Gezien de nauwe economische banden een vreemde en ook riskante situatie.

Abe streeft uit economisch belang sinds enige tijd naar een politieke verzoening met China. Het valt nog te bezien of de Japanse premier bereid is te voldoen aan de Chinese eisen – een royaal, naar Duits voorbeeld gemodelleerd excuus voor de Japanse wreedheden in China tijdens de Japanse bezetting en de erkenning van Chinese aanspraken op de door Japan geclaimde Diaoyu/Senkaku-eilanden.

Of de machtige Xi verder gaat dan het verplichte poseren voor de traditionele APEC-foto en een bevroren lachje wanneer hij Abe verwelkomt, moet ook nog blijken. Een gunstig voorteken was de ontvangst in Beijing gisteren van een hoge adviseur van Abe, Shotaro Yachi, door de Chinese minister van Buitenlandse Zaken Yang Jiechi in eigen persoon.

Een betere gelegenheid om een groots gebaar te maken en zijn gehoor te overtuigen van Chinese goodwill, dient zich voorlopig niet aan. Een aparte ontmoeting in de vorm van een Chinees-Japanse top zou een doorbraak en groot diplomatiek nieuws zijn na jaren van oplopende verbale animositeit en wapengekletter. Aan het in normale tijden depressief stemmende Beijingse weer kan het niet meer liggen.