Ruzie over dubbele betaling voor open access én abonnementen

In veel betaalde tijdschriften staan ook open access-artikelen. Universiteiten weigeren daarvoor te betalen.

Mogelijk hebben personeel en studenten van de Nederlandse universiteiten per 1 januari aanstaande geen toegang meer tot een kwart van alle wetenschappelijke tijdschriften. Die van uitgever Elsevier. De onderhandelingen over een nieuw tijdschriftencontract zijn vastgelopen, zo meldde de Vereniging van Universiteiten (VSNU) eerder deze week.

Struikelblok zijn de extra kosten die de universiteiten voor open access-artikelen betalen. Open-access-artikelen zijn online gratis toegankelijk. Dat zegt bestuursvoorzitter Gerard Meijer van de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij onderhandelt in naam van de Nederlandse universiteiten met Elsevier over een nieuwe, zogeheten big deal, één contract waarmee de universiteiten toegang krijgen tot een hele serie tijdschriften van een uitgever. In het geval van Elsevier gaat het om circa 2.000 bladen. Het vorige, vijf jaar durende contract loopt eind december af. Bestuursvoorzitter Koen Becking van de Universiteit Tilburg voert de onderhandelingen met twee andere grote uitgevers, Wiley en Springer.

Door de opkomst van open access maken universiteiten bij sommige uitgevers nu dubbele kosten, zegt Meijer. Enerzijds betalen ze het traditionele abonnementsgeld aan uitgevers, om daarmee toegang te krijgen tot een hele serie tijdschriften. Anderzijds betalen ze, volgens het opkomende open access-model, geld aan uitgevers om artikelen open access te publiceren. Uitgevers waaronder Elsevier hebben zogeheten hybride tijdschriften waarin zowel open access als ‘gesloten’ artikelen verschijnen. Een universiteit betaalt dan zowel voor een abonnement als voor het plaatsen van open-accesspublicaties. Dit wordt double dipping genoemd. „Daar willen we vanaf”, zegt Meijer. Zijn inzet is dat de prijs van de nieuwe big deal ongeveer dezelfde wordt als die van afgelopen jaar, inclusief de bijdrage voor open-accesspublicaties die de universiteiten tot nu toe apart betaalden. Wat het contractbedrag was en hoeveel de universiteiten nu betalen aan Elsevier voor open-accesspublicaties, houden de partijen geheim. In ieder geval gaat Elsevier niet akkoord met het voorstel van de universiteiten. De uitgever laat desgevraagd weten „uit te kijken naar een constructieve voortzetting” van de dialoog met de universiteiten.

Juist de onderhandelingen met Elsevier zijn zo belangrijk, zegt Meijer, omdat ongeveer een kwart van de Nederlandse wetenschappelijke publicaties in tijdschriften van deze uitgever verschijnt. Staatssecretaris Sander Dekker (VVD) van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft als doel gesteld dat in 2024 alle Nederlandse wetenschappelijke publicaties volledig open access zijn.