Pensioen: willen we er nu wel of niet zelf over beslissen?

Foto ANP

Nederlanders willen helemaal niet zelf beslissen over hun pensioen – in tegenstelling tot wat veel mensen en het kabinet veronderstellen. De overgrote meerderheid, 80 procent, vindt het “zeer belangrijk” dat pensioenfondsen “automatisch” voor hen regelen hoeveel loon ze inleggen, met hoeveel risico hun geld wordt belegd en hoe hun pensioenpakket eruit ziet, bijvoorbeeld met of zonder arbeidsongeschiktheids- of nabestaandenpensioen.

Maar: als je Nederlanders vraagt of ze meer keuzevrijheid willen op precies dezelfde punten, dan zegt dezelfde overgrote meerderheid óók dat dit “zeer belangrijk’ is.

Pensioendeelnemers zijn “dubbelhartig”, concluderen hoogleraar economie Harry van Dalen (Tilburg) en hoogleraar pensioensociologie Kène Henkens (Amsterdam) in een artikel dat vandaag verschijnt op de economenwebsite Me Judice. Van Dalen:

“Mensen zeggen wel dat ze keuzevrijheid willen, maar dat wil niet zeggen dat ze erin de praktijk ook gebruik van willen maken.”

Kabinet gaat uit van wens om wél zelf te kiezen

Meer keuzevrijheid is één van de grote thema’s van de ‘nationale pensioendialoog’ die staatssecretaris Jetta Klijnsma (PvdA, Sociale Zaken) in het land voert. Twee maanden geleden publiceerde ze nog een onderzoek dat het bevestigde: driekwart van de Nederlanders wil zélf regelen wanneer het pensioen wordt uitgekeerd. Zes op de tien willen zélf de risico’s, de premie en de soort uitkering (vast of flexibel) kunnen bepalen.

Maar dit soort “meningen en wensen” moeten met “een korrel zout” worden genomen, stellen Van Dalen en Henkens, beiden verbonden aan het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut. Ze hielden een enquête onder 3.000 panelleden van 16 jaar en ouder (70 procent respons), een afspiegeling van de bevolking. De respondenten werden aselect in twee groepen verdeeld. De ene groep werd gevraagd hoe belangrijk ze keuzevrijheid vond bij een aantal pensioenonderdelen, de andere groep juist hoe belangrijk ze het vond dat dit voor hen werd geregeld. De antwoorden waren zeer tegenstrijdig.

Pensioenen ondoorgrondelijk

Vragen naar keuzevrijheid is namelijk vragen naar de bekende weg, volgens de auteurs. “Wie wil er immers geen keuzevrijheid in een vrije samenleving?” schrijven ze. “In de westerse wereld heeft men bijvoorbeeld de vrijheid om te emigreren, maar dat betekent nog niet dat men van dat recht gebruik moet maken.”

Dat Nederlanders zich wel realiseren dat pensioenen ondoorgrondelijk zijn, blijkt ook uit het onderzoek dat het ministerie van Sociale Zaken twee maanden terug publiceerde. De grootste nadelen van keuzevrijheid die de ondervraagden daar zagen zijn kennisgebrek (55 procent), verkeerde keuzes maken (49 procent) en extra rompslomp (37 procent).

“Het bieden van keuzevrijheid biedt in theorie het gedroomde maatwerk, in de praktijk zal het leiden tot ofwel uitstel van keuzes, dan wel overmoed”, volgens Van Dalen en Henkens. Het is volgens hen “een zegen” voor het handjevol pensioendeskundigen in Nederland, maar voor de rest van het land “een vloek”.