Nederland ís helemaal geen belastingparadijs - of toch?

Foto ANP

De timing is een beetje ongelukkig. Vandaag presenteert de Algemene Rekenkamer een rapport over belastingontwijking met de conclusie: Nederland is geen belastingparadijs. Toevallig werd vanochtend juist een berg gelekte documenten openbaar waaruit blijkt hoe bedrijven massaal belasting ontwijken via Luxemburg – en ook via Nederland. De kans is groot dat de documenten, de zogenoemde Luxleaks, de komende tijd meer voor Nederland pijnlijke onthullingen opleveren.

Maar volgens de Algemene Rekenkamer is er met het Nederlandse fiscale klimaat niks mis. In opdracht van de Tweede Kamer deed de Rekenkamer „verdiepend onderzoek” naar belastingontwijking. Om hoeveel geld gaat het? Welke constructies worden gebruikt? Wat is de rol van al die brievenbusmaatschappijen? Wat voor deals sluit de Belastingdienst met bedrijven? Alles willen de Kamerleden erover weten.

Wiebes is verheugd

De toon van de Algemene Rekenkamer is mild. Nederland verschilt weinig van andere Europese landen en de Belastingdienst doet haar werk goed. Goed nieuws voor de verantwoordelijke staatssecretaris Eric Wiebes (VVD), die in een reactie laat weten “verheugd” te zijn over het resultaat.

Het is de vraag of de partijen die om het onderzoek hebben gevraagd, GroenLinks en de SP, dezelfde conclusies trekken uit het rapport. Uit het Rekenkamerrapport valt namelijk óók af te leiden, dat in Nederland wel degelijk veel meer fiscaal voordeel te halen valt dan in andere landen en dat bedrijven daar ook steeds meer gebruik van maken – dat is een kwestie van interpretatie.

Zo schrijven de onderzoekers dat het „fiscale klimaat” in Nederland niet afwijkt van “andere vergelijkbare Europese landen, zoals het Verenigd Koninkrijk, Zwitserland en Luxemburg”. Nederland is ‘gemiddeld’, is de suggestie. De expliciete vergelijking met Luxemburg is in het licht van de gelekte Luxleaks ongemakkelijk. En ook Zwitserland staat juist bekend als toevluchtsoord voor belastingvluchtelingen – niet erg gemiddeld dus.

Gigantische geldstromen

Van het gunstige Nederlandse belastingklimaat wordt bovendien steeds meer gebruik gemaakt, blijkt ook uit het rapport. De hoeveelheid geld die jaarlijks door Nederlandse brievenbusmaatschappijen stroomt, is afgelopen tien jaar sterk toegenomen, stellen de onderzoekers vast. Dat geld wordt veelal doorgesluisd naar ‘echte’ belastingparadijzen als Bermuda en de Bahama’s, waar helemaal geen belasting wordt geheven.
Deze vergelijking door de tijd heen is nog niet eerder gemaakt. De Rekenkamer noemt de geldstromen “omvangrijk”, maar verbindt er verder geen conclusies aan. Reden: vergelijkingsmateriaal ontbreekt.

Wel blijkt uit het rapport waarom Nederland zo geschikt is als doorstroomland: het heft als een van de weinige Europese landen geen belasting op rente en royalty’s – vergoedingen voor het gebruik van bijvoorbeeld merkrechten. Met de Belastingdienst vallen afspraken te maken over tarieven – zogenoemde rulings.

En Nederland heeft relatief veel belastingverdragen met andere landen: 94. Door zulke verdragen wordt de belastingheffing soms tot “nihil” gereduceerd. De Rekenkamer heeft niet onderzocht of deze Nederlandse combinatie van voordelen ook voorkomt in andere Europese landen.

GroenLinks liet vanochtend al weten een Kamerdebat aan te vragen naar aanleiding van de Luxleaks en het Rekenkamerrapport. Kamerlid Jesse Klaver noemt het belastingsysteem “moreel failliet”.