Liever Matutjavi Tjavara dan weer Miley of Beyoncé

‘De komodovaraan eet voornamelijk aas, maar jaagt zelf ook op grote prooien”, lezen we in Artis. „Het dieet van de Himba bestaat voornamelijk uit een pap gemaakt van graan en melk”, staat er in Jimmy Nelsons fotoboek Before They Pass Away. Zijn tekstjes lijken ook uit de dierentuin te komen. Alleen de voortplanting ontbreekt in dit kloeke boek, want de Himba, de Mursi en de Rabari krijgen allemaal een of twee jongen na negen maanden. Het zijn mensen, vertegenwoordigers van twintig stammen uit de uithoeken van de wereld, van de Nenets en de Chukchi in het hoge noorden tot de Vanuati en de Maori in het verre zuiden.

De foto’s van deze mensen zijn mooi als foto’s van dieren, van leeuwen, wolven of wallabi’s. Ze kunnen zo in de National Geographic. Before They Pass Away kwam als boek uit in 2013 en reist als tentoonstelling de wereld rond. Het project was al te zien in Leiden en Londen. De expositie opende zojuist in Brussel en zal nog in New York, Stockholm en Berlijn te zien zijn. Geweldig.. Liever Matutjavi Tjavara of Peraa Muhenje, twee Himba-vrouwen, dan weer Miley of Beyoncé. Toch blijft er iets knagen, en het is geen capibara.

Allereerst benadrukt Nelson steeds dat de mensen die we op zijn foto’s zien puur en eerlijk, goed en mooi zijn, omdat ze zo dicht bij de natuur staan. Hij noemt ze net geen nobele wilden. Zou hij echt nooit een klootzak zijn tegengekomen? Nelson vergelijkt zichzelf terecht met Edward Curtis, die in het begin van de 20ste eeuw de indianen van Noord-Amerika vastlegde voor hun leefwijze helemaal was verdwenen. Curtis wilde zijn indianen zo ‘puur’ mogelijk op de foto zetten en liet elke moderniteit buiten beeld. Ook daarin lijkt Nelson op zijn voorbeeld. Hij presenteert zijn subjecten tijdloos. In The Times zegt Nelson dat zijn project niet bedoeld is als reportage, maar een esthetische, romantische weergave is. Inderdaad. Het is een sprookje.

Ten slotte suggereert Nelson dat deze mensen aan het uitsterven zijn. Ook daar kun je vraagtekens zetten. Als de mensen in Marken geen klederdracht meer dragen, sterven die mensen dan uit? Nee, hun gewoontes veranderen. Dat kun je om allerlei redenen betreuren, en er gaat zeker schoonheid mee verloren, maar dood ga je niet als je in plaats van een boezeroen een spijkerjack aantrekt. De Himba zijn geen neushoorns of luipaarden. Dieren sterven uit, mensen worden uitgemoord. Het gebeurt niet passief, maar actief. Bij dieren spreek je ook niet over genocide. Hier moet dat soms wel.