Held, boef én spion. De vele levens van een louche Rus

Hij werkte voor het Russische nucleaire staatsbedrijf en woonde in de VS. Maar wat deed hij precies? Volgens de Amerikanen nam hij steekpenningen aan. Rusland zegt dat de VS hem wilden ronselen als spion.

Mikerin had contact met Amerikaanse bedrijven over de verkoop van hoogverrijkt Russisch uranium. Daarbij zag hij kans zijn eigen zakken te vullen. Foto Bloomberg

Kernwapens, corruptie en spionage: de stukken uit het strafdossier van Vadim Mikerin lezen soms als een thriller.

Vorige week werd de 55-jarige medewerker van het Russische atoomagentschap ‘Rosatom’ aangehouden in zijn woonplaats in de VS. Volgens de FBI heeft Mikerin bijna 1,7 miljoen dollar aan steekpenningen aangenomen en heeft hij zich schuldig gemaakt aan afpersing en fraude.

Russische media concentreerden zich echter op een hele andere kant van de zaak. Uit gerechtelijke stukken blijkt dat de FBI heeft geprobeerd hem te ronselen voor geheime operaties tegen „hoge regeringsfunctionarissen van zijn land”. Spionage dus.

De zaak is pijnlijk voor het Kremlin. Mikerin was de spil in een langlopend programma waarbij uranium uit Russische kernwapens werd verkocht aan de VS. Russische media plaatsten de afgelopen week openlijk vraagtekens bij de Amerikaanse beschuldigingen.

Afgelopen dinsdag liet Moskou aan Washington weten dat Rusland niet zal deelnemen aan de volgende top voor Nucleaire Veiligheid, een initiatief van de president Barack Obama. Anonieme Russische diplomaten legden tegenover persbureau AP geen verband met de aanhouding van Mikerin, maar de timing was bepaald opvallend.

Ook de achtergrond van de zaak spreekt tot de verbeelding. In 1992 sloten de VS en Rusland een verdrag over het ontmantelen van een groot deel van het Russische kernwapenarsenaal. Hoogverrijkt uranium uit Russische kernkoppen zou worden ‘aangelengd’ met minder radioactieve splijtstof, waardoor het geschikt werd voor commerciële kerncentrales in de VS.

In het hart van het programma

Het Megatons to Megawatts-project is het succesvolste non-proliferatie-programma uit de historie. Tussen 1993 en 2013 werd in totaal 500 ton aan hoogverrijkt uranium, afkomstig uit maar liefst 20.008 Russische warheads, omgezet in commerciële splijtstof. Nog steeds draaien veel Amerikaanse huishoudens op stroom uit Russische kernwapens.

Vadim Mikerin zat in het hart van dit programma. De 55-jarige Russische econoom werkte voor Techsnabeksport (Tenex), het commerciële exportbedrijf van Rosatom. Mikerin woonde al jaren in de VS en gaf leiding aan de Amerikaanse vestiging van Tenex.

Mikerin had direct contact met Amerikaanse bedrijven over de verkoop van het uranium en voor het transport naar de VS. Daarbij zag hij kans om zijn eigen zakken te vullen. Daarin was hij waarschijnlijk niet de enige. Tegenover een FBI-informant sprak Mikerin van „het venster”, of „het systeem”. Mikerin, zo blijkt uit het dossier, schoof een Amerikaans bedrijf, Transport Logistics International (TLI), contracten toe voor het transport van uranium ter waarde van 33 miljoen dollar. Volgens de FBI waren deze contracten „niet marktconform” en werden Amerikaanse aanbestedingsregels overtreden. Bovendien vroeg Mikerin iets terug. Volgens het FBI-onderzoek heeft de directie van TLI in totaal bijna 1,7 miljoen dollar aan steekpenningen betaald.

Er zijn aanwijzingen dat ook andere Amerikaanse bedrijven betalingen hebben gedaan en dat ook andere medewerkers van Rosatom vuile handen hebben. De sterkste aanwijzingen daarvoor zijn afkomstig van een geheime infiltrant van de FBI. Anonieme getuige ‘CS-1’ kreeg van Mikerin vele honderdduizenden dollars toegeschoven voor fictief advieswerk en „pr-activiteiten voor de Russische nucleaire industrie”. Voorwaarde was wel dat CS-1 de helft terugsluisde. De anonieme getuige werd jarenlang begeleid door de FBI. Bij gesprekken met Mikerin droeg hij een microfoontje.

Een nuttige informant

Russische kijkers kregen deze details niet te zien deze week. Het Russische tv-nieuws richtte zich op de ‘politieke’ kant van de zaak. Als hooggeplaatste medewerker van Rosatom zou Mikerin een nuttige informant zijn geweest voor de Amerikaanse geheime diensten. En uit de gerechtelijke stukken blijkt zonneklaar dat de FBI heeft geprobeerd de zaak te gebruiken. Maar Mikerin werkte niet mee. Een Russische patriot die weigerde zijn vaderland te verraden, aldus het Russische televisienieuws. Mikerin hangt 20 jaar cel boven het hoofd.