Dit hoorde je de hele nacht op tv: REPUBLICANS WIN (in zo’n beetje elke staat)

Het is balen voor president Obama: zijn partij is de grote verliezer van de verkiezingen deze week. De Republikeinen hebben nu de macht in Washington. Ze kunnen alle plannen van Obama blokkeren.

Verkiezingsfeestjes in Amerika, daar horen ballonnen bij. Foto Reuters

Barack Obama stond niet op het stembiljet, zei de Amerikaanse president de afgelopen dagen. Toch was hij de oorzaak van het daverende verlies dat de Democraten gisternacht leden bij de tussentijdse Congresverkiezingen.

De Republikeinen wonnen zeven Senaatszetels, en hebben nu een meerderheid in beide kamers van het Congres, dus in zowel de Senaat als in het Huis van Afgevaardigden. Hun meerderheid in het Huis van Afgevaardigden wisten ze uit te breiden met dertien zetels.

Demoraten hadden verwacht te verliezen, maar niet zó erg...

Op verlies hadden de Democraten gerekend, maar vrijwel niemand rekende erop dat hun positie zo zou verzwakken. Niet alleen Congreszetels gingen verloren: ook veel gouverneursposten vielen in Republikeinse handen. Zelfs in staten waar de Democraten doorgaans winnen, zoals Maryland, Maine en Massachusetts, werd een Republikeinse gouverneur gekozen.

De verkiezingsuitslag van deze week zal Obama doen denken aan 2010, twee jaar na zijn verkiezing als president. Toen behaalden de Republikeinen ook een grote zege bij tussentijdse verkiezingen. Toen was het omdat Obama zo veel wilde: een nieuw zorgstelsel en economische hervormingen.

Deze keer is de meest gehoorde kritiek dat Obama te weinig doet. De kiezer wil actie: tegen de Islamitische Staat, tegen ebola, tegen de verlamming in Washington. De ironie wil dat de uitslag van vannacht juist een recept is voor meer stilstand. Het lijkt uitgesloten dat Obama in zijn laatste twee jaar nog ambitieuze plannen door het Congres kan loodsen.

Wat Obama nog wil, zal waarschijnlijk onhaalbaar zijn. Hij wil het migratiestelsel hervormen, zodat illegalen in de VS kans krijgen op een verblijfsvergunning. Met sommige Republikeinen viel hier de afgelopen jaren wel over te praten, maar die kans is nu verkeken.

Sabotage loont dus, in de Amerikaanse politiek

De les die de Republikeinen uit de zege van vannacht zullen trekken, is dat sabotage loont. Een jaar geleden legden zij de federale overheid een paar weken plat, omdat ze weigerden de overheidsschulden te verhogen. Gematigde krachten in de partij zeiden dat dit electorale zelfmoord was: geen kiezer steunt een partij die regeren onmogelijk maakt. Bij de verkiezingen van deze week is gebleken dat die kiezer het prima vindt – of allang weer vergeten is.

Gek: er was óók steun voor typisch Democratische plannen

De rekening van de impasse in Washington wordt nu alleen door Obama betaald. Het gaat niet om zijn ideeën. De staten Arkansas, Nebraska en South Dakota stemden vóór het door Democraten gesteunde minimumloon, en kozen tegelijkertijd een Republikeinse senator. Alaska, Washington D.C. en Oregon stemden vóór legalisering van softdrugs. Dit is tekenend voor de steeds progressievere stemming in het land ten aanzien van ethische en sociale kwesties. Die stemming is alleen niet terug te zien in het Congres.

Obama ontvangt vrijdag de Republikeinse leiders in het Witte Huis. Hij zal, zo liet een woordvoerder weten, zoeken naar manieren om de samenwerking te verbeteren. Mitch McConnell, leider van de Republikeinse meerderheidsfractie in de Senaat, zei tijdens zijn overwinningsspeech dat hij wil samenwerken met Obama „om weer eens iets voor elkaar te krijgen in Washington”.

Maar dat is niet zoals Obama en McConnell zich werkelijk zullen voelen. Voor de Republikeinen is hun zege een aanmoediging om door te gaan op de ingeslagen weg. Obama wijt de nederlaag juist aan de kleurloosheid van zijn tweede termijn. Hij wil volgens bronnen in het Witte Huis „agressiever” worden. Hij wil over plannen die straks bij voorbaat kansloos zijn, zoals een nieuw migratiestelsel, toch het gevecht aangaan.

De Democratische achterban wil weer strijd zien, geen president die zich verstopt. Obama’s wetsvoorstellen zullen het niet halen, maar hij kan wel de aangenomen plannen waar het Congres mee komt, met een veto blokkeren. Met als gevolg dat er nóg minder in Washington zal gebeuren.

De kiezer heeft genoeg van politiek die niets doet, maar koos een Congres dat nog minder zal kunnen doen.