‘België moet vernederlandsen’

Belgische regering wil naar Nederlands model hervormen, vandaag het eerste grote vakbondsprotest.

België moet ingrijpend worden hervormd. „Dat gaat pijn doen, maar er is geen alternatief.” Dat is de boodschap van de Vlaams-nationalistische partij N-VA die sinds de verkiezingen in mei haar stempel drukt op de regeringen op Vlaams en federaal (landelijk) niveau. De Vlaams-nationalistische partij schreef geschiedenis met haar monsterzege, die het politieke establishment vernederde. Maar nu de contouren van N-VA’s toekomstplannen duidelijker worden, is het toch even schrikken voor veel Belgen, gewend aan riante sociale zekerheid en vroeg-met-pensioen.

Dat Belgische model is onhoudbaar, vindt N-VA. Het land moet ‘vernederlandsen’: langer werken, miljarden besparen, minder overheidsbemoeienis. Zo doen de noorderburen dat ook. En als het aan N-VA ligt gaat, eveneens naar Nederlands voorbeeld: ‘het individu’ moet het bezuinigingsbeleid zelf in de praktijk brengen. „Die willen wij de ruimte geven.”

„Dit is honderd procent copy-paste Mark Rutte”, zegt de Leuvense socioloog Luc Huyse, auteur van het kritische boek De democratie voorbij. Volgens Huyse worden Ruttes stokpaardjes, zoals „loslaten in vertrouwen” en „participatiemaatschappij”, blind geïmporteerd. „Tegelijk klinkt de boodschap van de nieuwe centrum-rechtse politiek in België: ‘Dank dat u op ons stemde, maar bemoeit u zich vooral nergens mee, wij gaan het wel regelen en houden u per tweet en Facebook op de hoogte.”’

Daar gaan wij ons dus wél mee bemoeien, klonk het vanochtend in Brussel tijdens een massabetoging tegen het regeringsbeleid, het startschot van de door de vakbonden aangekondigde hete herfst. Met speciaal ingezette treinen arriveerden tienduizenden betogers in de hoofdstad, waar afgelopen nacht al een plein werd bezet door studenten. Oppositiepartijen steunen de betoging, de eerste van een reeks met als sluitstuk een nationale staking op 15 december.

„Dit wordt een reality check voor de coalitie van liberalen, christen-democraten en Vlaams-nationalisten”, zegt Huyse. Vooral de N-VA, die voor het eerst op landelijk niveau mee regeert, heeft volgens hem alle reden om „hypernerveus” te zijn. „N-VA heeft nauwelijks beleidservaring.”

Voor het eerst sinds 1988 zijn er in de Belgische regering geen socialisten aan boord. De Walen, die overwegend rood (Parti Socialiste) stemmen, worden slechts vertegenwoordigd door de kleine liberale MR, wier kopstuk Charles Michel premier is. De meest logische kandidaat-premier, N-VA-leider Bart De Wever, bedankte voor de eer en verkoos aan te blijven als burgemeester van Antwerpen. Maar volgens oppositie en vakbonden regeert hij „als schaduwpremier met Michel als zijn schoothondje”.

Huyse: „Het is Thatcher 2.0: de traditie dat vanuit het maatschappelijk middenveld, onder andere vakbonden, vooraf wordt meegepraat, gaat overboord.”

„Ik zie het eerder als het einde van de vanzelfsprekendheid waarmee vakbonden in België hun stempel drukken op het beleid”, zegt Jo Libeer, voorzitter van de Vlaamse werkgeversorganisatie VOKA. Volgens Libeer komt de nieuwe N-VA-koers vijftien jaar te laat. „Nederland begon jaren geleden met een soortgelijke operatie. Wij deden niks, terwijl de diagnose zeer ernstig is. Bijna 60 procent van ons bruto binnenlands product wordt gebruikt om de overheid op de been te houden. De gemiddelde loopbaan van een Belg is, via brugpensioen en you name it-constructies, slechts 30 jaar. Dat kan zo niet langer.”

Problematisch, volgens Libeer, is dat in België twee visies frontaal botsen. „In Wallonië richt men zich op Frankrijk en Italië, die kampen met begrotingstekorten. Wij Vlamingen nemen een voorbeeld aan rolmodellanden als Nederland.”

Dat veel Belgen ongerust zijn komt volgens Libeer door beeldvorming. „Met de Waalse socialisten al die tijd in de regering had de Belg slecht beleid, verpakt in een mooi verhaal. Nu komt er goed beleid, maar het ontbreekt nog aan een verhaal met bezieling. Jullie Rutte heeft dat wel, met zijn participatiemaatschappij.”

„Maar wélke participatie dan?”, reageert socioloog Huyse. Ruttes ‘participatiemaatschappij’ is volgens Huyse, een kopie van het Britse ‘zelforganisatie’-verhaal uit 2010: no more Big Government, vanaf nu Big Society. „Maar vier jaar later hebben Britse gemeentes vooral last van de enorme bezuinigingen en zien ze die Big Society als een vergiftigd geschenk.”

N-VA mag van Huyse hardop dromen van ‘vernederlandsen’ van België, maar moet volgens hem rekenen op flinke weerstand uit de vakbeweging die, anders dan in Nederland, nog zeer militant is. „N-VA heeft in de arbeidersbeweging of sociaal-culturele sector geen bloedverwant. De partij vreest dus voor wat nog komen gaat. Het protest van vandaag is nog maar het begin.”