Verzwakte Obama gaat strijd aan

Republikeinen kunnen nu plannen president blokkeren, maar Witte Huis zal gevecht opzoeken.

Foto Reuters

Barack Obama stond niet op het stembiljet, zei de Amerikaanse president de afgelopen dagen. Toch was hij de oorzaak van het daverende verlies dat de Democraten vannacht leden bij de tussentijdse Congresverkiezingen. De Republikeinen wonnen zeven Senaatszetels, en hebben nu een meerderheid in beide kamers van het Congres. Hun meerderheid in het Huis van Afgevaardigden breidden ze met dertien zetels uit.

Op verlies hadden de Democraten gerekend, maar vrijwel niemand rekende erop dat hun positie zo zou verzwakken. Niet alleen Congreszetels gingen verloren: ook veel gouverneursposten vielen in Republikeinse handen. Naar verwachting winnen de Democraten maar 9 van de 35 posten. Zelfs in ‘blauwe’ staten als Maryland, Maine en Massachusetts werd een Republikeinse gouverneur gekozen.

Meerderheid Republikeinen

De Republikeinen kunnen vanaf nu alles wat Obama wil, blokkeren. De schokgolf door het politieke bestel heeft alles te maken met de vrije val van Obama. Hij is zo weinig geliefd, dat hij vrijwel nergens werd uitgenodigd om een campagnespeech te geven. Democraten vermeden iedere associatie met de president.

Het zal Obama doen denken aan 2010, twee jaar na zijn verkiezing als president. Toen behaalden de Republikeinen ook een grote zege bij tussentijdse verkiezingen. Toen was het omdat Obama zo veel wilde: een nieuw zorgstelsel en economische hervormingen.

Deze keer is de meest gehoorde kritiek dat Obama te weinig doet. De kiezer wil actie: tegen de Islamitische Staat, tegen ebola, tegen de verlamming in Washington. De ironie wil dat de uitslag van vannacht juist een recept is voor meer stilstand. Het lijkt uitgesloten dat Obama in zijn laatste twee jaar nog ambitieuze plannen door het Congres kan loodsen.

Wat Obama nog wil, zal waarschijnlijk onhaalbaar zijn. Hij wil het migratiestelsel hervormen, zodat illegalen in de VS kans krijgen op een verblijfsvergunning. Met sommige Republikeinen viel hier de afgelopen jaren wel over te praten, maar die kans is nu verkeken.

De les die de Republikeinen uit de zege van vannacht zullen trekken, is dat sabotage loont: een jaar geleden legden zij de federale overheid een paar weken plat. Gematigde krachten in de partij zeiden dat dit electorale zelfmoord was: geen kiezer steunt een partij die regeren onmogelijk maakt. Vannacht bleek dat die kiezer het prima vindt – of allang weer vergeten is.

De rekening van de impasse in Washington wordt nu alleen door Obama betaald. Het gaat niet om zijn ideeën. Arkansas, Nebraska en South Dakota stemden vóór het door Democraten gesteunde minimumloon, en kozen tegelijk een Republikeinse senator. Alaska, Washington D.C. en Oregon stemden voor legalisering van softdrugs. Dit is tekenend voor de steeds progressievere stemming in het land ten aanzien van ethische en sociale kwesties. Die stemming is alleen niet terug te zien in het Congres.

Obama ontvangt vrijdag de Republikeinse leiders in het Witte Huis. Hij zal, zo liet een woordvoerder weten, zoeken naar manieren om de samenwerking te verbeteren. Mitch McConnell, leider van de Republikeinse meerderheidsfractie in de Senaat, zei tijdens zijn overwinningsspeech dat hij wil samenwerken met Obama „om weer eens iets voor elkaar te krijgen in Washington”.

Verdere verlamming landsbestuur

Maar dat is niet zoals Obama en McConnell zich na vannacht werkelijk zullen voelen. Voor de Republikeinen is hun zege een aanmoediging om door te gaan op de ingeslagen weg. Obama wijt de nederlaag juist aan de kleurloosheid van zijn tweede termijn. Hij wil volgens bronnen in het Witte Huis „agressiever” worden. Hij wil over plannen die straks bij voorbaat kansloos zijn, zoals een nieuw migratiestelsel, toch het gevecht aangaan.

De Democratische achterban wil weer strijd zien, geen president die zich verstopt. Obama’s wetsvoorstellen zullen het niet halen, maar hij kan wel de aangenomen plannen van het Congres met een veto blokkeren. Met als gevolg dat er nóg minder in Washington zal gebeuren. De kiezer heeft genoeg van politiek die niets doet, maar koos een Congres dat nog minder zal kunnen doen.